Thursday, July 16, 2026

HNAM INCHIMRALNA HLAUHAWM, ECONOMIC ASSIMILATION


HNAM INCHIMRALNA HLAUHAWM, ECONOMIC ASSIMILATION

(From the Perspective of Economic Justice)

><}}> Dr. John, 26.06.26

1. INCHIMRALNA HLAUHAWM BER?

Khawvela Indona hlawhchham leh sawisel hlawh ber chu, VIETNAM WAR (1950-73) kha a ni. US, Ram ropuiin, Vietnam ram te tak te a beihnaah khan, a hlawhchham mai a ni lova, US sipai 58,279 chuang an thi a, ramtuileilo leh rilru buaia (drugs effect) awm zui ta tam tak an awm bawk. US Federal Budget pawhin a daih lo nasa lutuk a, an mualpho! Khatih lai khan, Vietnam khan sipai 8,50,000 chauh a nei a. US khan, Sipai 3.5 million a neih zing aţangin US Sipai 5,43,400 (1960-69) lai a tir lut a! Mahse, ram ropui zawk US kha a tlawm tlat si! Khawvel mithmuhah a mualpho chiang hle a nih kha. Silvester Stallone channa RAMBO film pa 5 (1982-2019) te kha, Vietnam war-a US hlawhchham, zak taka an awm hliahkhuh nana siam a ni nghe nghe. Engnge US Sipaite hlawhchham chhan ber kha ni ta ang? Ele, Ruihhlo (drugs) mawle! (chhan dang pawh a awm tho). Vietnam ho khan, US Sipaite hnenah khan Ruihhlo kha nasa takin an supply a. Ruihhlo khan US Sipaite chu an tihtur ti tha hleithei lovin a siam a. Indo zawha dam khawchhuak te pawh Ruihhlo avanga rilru buai tam tak an awm zui a, Ruihhlongaite/Rilru lam buaite Enkawlna Hmuna enkawl zui ngai tam tak an awm bawk a ni. Mizoram-a Ruihhlo rawn tawlhlut ţhintute rilru chu kan ngaihruat thiam tawh mai em?

 

Tunah chuan, Khawvel a changkang tawh, ram hrang hrang leh hnam hrang hrangte hian inrelbawlna leh inkaihhruaina dan mumal leh felfai tak an neih vek tawh avangin, ral va do a, mi ram va lak chiam emaw, tharum hmanga mi chunga roreltu-a va thut ngawt kha a theih tawh loh. Chuvangin, tunlaiah chuan, an duhzawng tak thil tawktarh-in, lamtangah emaw, salah emaw siamin an hneh a, che thei lovin an siam a, an chimral tawh mai ţhin. Tunlai khawvelin a buaipui leh a hlauh ber chu, Sum hmanga inchimralna (Economic Assimilation) hi a ni. Sum hmanga inchimralna kan tih lai hian, Sum hi a pawisa-faiin an semkual lova. Sum-in a kaihhnawih lian tak- Sumdawnna leh Ruihhlo tawlh te hi a hmanraw pawimawh zual te an ni. He inchimralna hlauhawm tak hi, ram hla taka thleng ţhin kha a ni a. Mahse, tunah chuan kan inchhunglumah ngei leh kan tualcharah ngei hian, a thleng mek ta… ilo hmu em? I lo hria em? 


2. SUM  HMANGA INCHIMRALNA

Bible chuan, Tangka thiltihtheihzia hi a hrechiang a. Tangka sum hi mihringte suala min hruailuttu ber a ni. Hei hi hre lovin, mi tam tak an tlu tawh, “Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a ni. Tangka-in engkim a sithlu… Tangka sum ngainatu chuan tangka sumah duhtawk a hmu lovang a, hausak ngainatu chuan duhtawk a hlep hek lovang” (1Tim.6:10, Thuh.10:19, 5:19). Tangka hi hmanruaa hmangin, Mimal, Chhungkua, Pawl, Sorkar, Ram leh hnam hi min tichhe ţhin a ni.

SUM-IN MIHRING A LEI THEI. SUM-IN SORKARNA A LEI THEI: Khawvela hausa ber Elon Musk saw Mizoramah lo kalin, Mizo ţawng thiam khawpin awm sela. A hauhsakna te chu Mizoram tan hman vek pawh ui miah lo ta sela chuan, Ram hruaituah, Chief Minister-ah hial kan thlang tling duh mai thei a ni! Tangka thiltihtheihzia chu kha kha a ni. Tunah pawh hian, an Pipute aţanga Mizoram-a piang leh seilian ni lem lo te hi kan Ram hruaituah te hian kan thlang tling em? Sum an ngah vanga thlang tling nge kan nih? an fel kan tih vang?

SUM-IN IN LEH LO A LEI THEI: “Aizawla In ţha tak tak, tam tak hi, Mikhual anga Mizorama rawn lut ten Sum thianghlim lova an lei a ni,” an ti! Heng In an lei naah hian, “Aizawla awmnghette hming an hawh zel an la ti bawk a nih chu! Hming hawhsak man pawh a tlem lo,” an la ti ta deuh deuh! Ilo tel ve palh em?

SUM-IN DINHMUN ŢHA A LEI THEI: Kohhran leh khawtlang leh Sorkar-a tlatlum tur chuan, thawhlawm thawh tam, NGO te tlawn thiam, khua leh vengte tan sum ui loh a ngai. Aizawla Sumdawnna (sum lakluhna) hrang hrang te hi han en kual teh u. Veng tina Dawr lian aţanga Parking Fee khawn thlengin, han enzui teh ule. An pi leh pute aţanga Aizawl/Mizoram-a awmnghet nge tam ang? Kum 5-10 lek chhunga Mizoram/Aizawla lo awm ve tawh zawk te? A tawi zawngin, Mizo dik tak te (an Pi leh pute hunlai aţanga Mizoram awm tawh) nge tam zawk, Vai/Khawchhak mi?

SUM-IN, MI TAM TAK A THUNUN THEI A, SUM-IN MIHRING A TICHHE THEI BAWK: Heng Sum leh pai hmanga min chimraltute hian, kan mi leh sa tam tak an thunun tawh. Sorkar/Politics-a mi challang tak tak, Court-a Roreltu sang, NGO hruaitu ţha tak tak leh Kohhran te thlengin min thunun ţan tawh, kan Ţhalai tam tak nunna min laksak tawh a (ruihhlo hmangin), an nun (life & character) thlengin min tihchhiatsak ţeuh tawh, an la tichhe zel dawn, tih hi Matthaia ziak tlukin a chiang tawh!

A tawizawngin, Vai hausa leh Khawchhak-mi hausa te hian, Sum hmangin, Mizoram-a mihring, kan in leh lo, Sumdawnna, ram leh dinhmun ţha te hi an lei teuh tawh a, an la rawn lei zel dawn. Tun aţanga kan lo inhmakhuaa kan harhchhuah loh chuan, Sum hmanga min leitute sala tân leh an thuhnuaia kun bâk hi chan tur kan nei dawn lo.

3. PÂWNLAM AŢANG CHAUHVIN MIN CHIMRAL THEI

Kan mi leh sa, kan Mizo-pui, Pi leh pu te aţanga Mizorama pianga seilian ten min chimral thei lo. Anni chu, an khawsak a san, an sum leh thiamna a san a, dinhmun sang an chelh poh leh Mizo te leh Mizoram a hming ţha tulh tulh ang. Amaherawhchu, pawnlam aţanga Mihausa, Milian leh Thiltithei ten Mizoram-a an Sumdawnna a hlawk tial tial a, Thuneihna an chan tam tial tial a, nihna pawimawh an chan tam tial tial chuan, Mizo te kan te te tial tial ang a, anmahni anpui an chaw-lut tam tial tial ang a. Tun aţanga kum 50-100 ral hnuah chuan, Mizo te kan ral thei hial ang. Chuvangin, kan Sumdawnna bikah hian, Pawnlam aţanga min chimral thei, kan Mizo Sumdawngte min rawn luahlan thei tur ang chi hi chu tun aţanga kan lo do a, kan lo khap a, hma kan lo lak ţan a ngai tawh. Kan tlai lek lek tawh. Muan a hun tawh lo.

4. KHASI HO AŢANGIN I ZIR ANG U

Khasi ho khu, a tirah chuan keimahni ang hi an ni. An Kristianna avangin, thlamuang takin, fel takin, zaidam takin, hrethiam takin VAIHO (Maruari sumdawng hausa-ho) khu an lo dawngsawng a. An chungah ţhat an chhuah a. Inhmun lo ram leh Sumdawnna hmun neih te an phalsak ţan pheuh pheuh a. Mahse, kum 100 a ral meuh chuan, an harhchhuak tlai ta! A pawi tur a pawi zo ta! A ram leilung fa dik tak-te ni lo, Hnamdangin an ram leh in leh lo ţha tak tak te an lei zo ta! Sorkar Office pawimawh leh University & Zirna dangah pawh Hnamdang deuh hlir an ţhu ta! A ram neitute chu, dinhmun hnuaihnung zawk changin, rethei takin an hun an hmang mek a ni. An harhchhuah meuh chuan, Sorkar dan kalh-a, anmahni duhdan ang ringawta chet leh hma han lak theih a ni ta silo! Sorkar-in inkaihhruaina felfai leh ţha tak an lo nei vek tawh si! Nawrh huaihawtin, Intualvuak, Tualthah, Curfew, Strike, etc. te chu an tihtheih tawk a lo ni ta! Heng te lah, an chhanhim tum ber Mipuite tan pawh buaina leh harsatna an thlen tel ve zel bawk si! Sawi tam ngai lovin, an dinhmun chu in hmu vek! Khasi unaute chunga thil thleng aţang tal khuan, zirchhuak ila, a tlai hma hian, i harhchhuak mawlh teh ang u!

5. MIZO SIAM – KAN HNAM HIMNA TUR

Kan hnungkar mai khan, thil serious tak mai Aizawlah a thleng a. June 18 leh 19, 2026 khan. Legal Metrology Enforcement chuan Aizawla dawr 13 an endik a (Dawr la endik loh tam tak an la nei). Mineral water bottle RELIANCE AMBANI siam "SURE" tih hmingpu chu max. retail price aia to-a an hralh avangin bur 672 an man a. Rule 18 (2) of the Legal Metrology (Packaged Commodities) Rules, 2011 a kalh avangin thubuai siamsakin dan angin an hrem zui dawn a ni. Thil pawi tak mai chu, Legal Methrology te hian, staff an indaih lo em em a. Hetihlai hian, heng District- Mamit leh Saitual te thlengin an la bial zui nghe nghe. Inspector post ruak pa 3 an dil belh pawh tun thlengin pek an la ni lo. Kan Sorkar te pawhin beng lo chhiin, hma lo la thei sela a ţha ngawtin a rinawm.

He thil thleng hian thil inthup serious deuh a rawn phawrhchhuak tlat mai. Aizawl bikah hian, Tui thianghlim in tur (Mineral water) Siamchhuaktu company/Supplier hi 10 chuang an awm a (Mizoram pumpuiah 15 vel). Anmahni kan biak pawhnaa an sawi danin, Aizawl chheh vel leh Mizoram chhunga Mineral water mamawh (demand) te hi an la supply hneh tawk hle rihin an sawi. Tin, thil lawmawm deuh an sawi bawk chu, “Hotel-a thleng Ramdang & State dang aţanga Tourist te hian, email & phone call hial te-in an tui (Mizoram siam mineral water) tui bik zia rawn sawi hram hram an awm nual ţhin” an ti bawk. A lawmawmin, a ri ava mawi êm!

Kan sawi tak ang khian, Aizawl khawchhung ringawta Mineral water Supplier ten Mizoram-a Mineral water mamawh te an phuhruk hneh viau lai leh a hlawkna pawh an tel chhoh ve zel lai hian, State dang aţangin, heng Company- Sure, Bailey, Bisllery, Wonderla, etc. te hian Mizoram-a Agency ţhenkhat kaltlangin an lalut ve ta tlat mai a! An rawn pêkna a tlâwm bawk si (an hralhna rate chu Aizawla mite nen a inang), RELIANCE AMBANI (Sure) te phei chuan, an rawn pêkna a hniam lehzual bâkah, a chang phei chuan, an Agent te hnenah hian a free tein an rawn pe hial ţhin, niin an sawi a ni. Hengte hian Aizawla Mizo Mineral water Company te chu nasa takin a rawn vawchhe ta ţhin a. Mizo-te lahin, Mizoram-a Mineral water an siam te hi chu, an tui hman a thianghlim bik a, a ngaihţhat thlak zia an ngaihtuah pha tawh silo!  

 

A chunga RELIANCE AMBANI (Sure Mineral water) chungchang ka rawn sawi khi, an thil tum lian ber hi kan man thiamin ka ring. Sum leh pai hmangin India ram pumpui, a bik takin Northeast, tunah hian Mizoram hi min rawn luhchilh ţan mek tih a lang chiang hle. RELIANCE AMBANI leh Modi BJP Sorkar te hi Unau pianghmun ang maiin an inhmangaih a, an kal zel dan tur chu mitthla ve tawh mai rawh u. Mizoram Economic chauh hi a rawn effect dawn lo, ILP, NGO, Kohhran leh Sorkar thlengin ala  rawn nghawng dawn. 

 

Kan thupui hian, Ramdang leh hnamdang thilsiam leh an kutchhuak zawng zawngte hnawl vek tur leh lakluh khap vek tur tih lam kan sawi lo. A tum ber zawk chu, Mizo hnam chawinun zel nan, Mizo te kan him zel nan, Mizo-ten thil siamchhuah, tihchhuah, lei tur, hralh tur kan neih ve chuan, chu lam chu Sorkar, Pawl, Kohhran, chhungkua leh mimal ten i ngai pawimawh hmasaber ang u.

 

Tin, Mizoram pawn lama miten, Sum leh Therhlo leh Tawktarh engemaw hmanga Mizo Mimal, Pawl, Sorkar leh Kohhran te min rawn lei tur hi ilo inveng nasa teh ang u. Mihausa-ten, kan taksa, rilru leh kan pawl (NGO) leh Kohhran te meuh min lei theih hunah chuan, Mizoram leh Mizo te chhantu tur hi an awm tawh lovang a, an thuhnuaiah kan kun a ţul tawh ang. Tun hun (nangmah) atan chauh, i hlawkna tur leh i ropuina tur chauh ngaihtuah lovin, i tu leh fate leh Mizoram hmalam hun tur ngaihtuah tel ang che. Chhuan lo awm tura Ţhangthar ten an dem loh nan che, i ram, Mizoram tan i taksa, rilru leh tha seng phal ang che. Hei hi kan ram damna tur leh kan ram leh hnam himna tur a ni.

 

A chunga ka sawi tak te khi, i ngaihdan ni kher lo a awm nual ang. Mahse, a hun ala rawn thleng dawn. Ka sawi khi a thleng tawh a, a thleng mek. Kan insiamţhat a, vên hna, siamţhat hna leh tihdik hna kan thawh vat loh chuan, an thuhnuaia kun chungin, thawnthu angin, lungchhe takin, hun ţha kan neih hun laite kha kan tu leh fate kan la hrilh ang.

 

*ZORAM ŢANG FAN FAN…*

 

@ NEXT Article- “Social Assimilation”

 


0 comments :

Popular Posts