*1. THUHMAHRUAI*
Bethesda
dil hi, Jerusalem hmârchhak lam, kulh hungchhung, Berâm Kawngkhâr bulah a awm a
(Neh.3:1, 12:39). Archaeologist-ten Bethesda dil ni ngeia an hriat chu, ft-a
360 sei, ft-a 120 zau leh ft-a 80 thûk a ni a. St. Stephen's Gate bulah a awm.
Berâm kawngkhâr hi Jerusalem khawpuia inthawina tur Berâm an rawn luhpuina khân
(Gate) ber a nih avanga a hming hi pu ta niin an sawi.
Vâtirhkohvin
Bethesda Dil a tihfâwn ţhin chungchang hi Vaticanus and Sinaiticus Manuscripts-ah
chuan a tel lova (John 5:4,7). Mahse, Codex Alexandrinus-ah chuan a awm
thung. Mizo Bible kan hmanlaiah pawh, helai thu hi an paih lova, a chuang kuau
mai a, kan Pastor hmasa-te leh kan Kohhran hian a pawm a ni ngei ang. Vantirhkohte
hi Pathian hmanrua an ni a, Pathianin a tirh angin rawng an bâwlsak ţhin. Vantirhkohte hian thiltihtheihna chi hrang hrang
an nei bawk (Sam 104:4). Johana Ziaka kan hmuh Vantirhkoh pawh hian, a thiltih
(tui a tihfâwn) kaltlangin, mihringte hnêna damna thlen thei thiltihtheihna a
nei a ni tih alang (Joh.5:3-7).
Dam
hi a hlu êm êm a, mihringin kan zawn ber a ni. Mihausa leh rethei, Miropui leh
hnuaihnung, Lehkhathiam leh thiam lo, hmêlţha leh hmêlchhia, etc. kan vaia kan mamawh tlân chu
damna hi a ni. Natna engemaw, mite hriatpui si loh leh sawichhuah rem si lo nei
tân phei chuan, a rûkin hrehawm kan ti tlawk tlawk reng mai a ni.
Vawiin
chu, Bethseda dil kama kum 38 chhung zet Dam lohna avanga mu, Lal Isua’n a
tihdam chungchang aţangin zir tur awm ang ang-te kan zir dâwn a ni.
*2. KUM 38 CHHUNG A DAM LO!*
Kum
38 chhung natna khumah a mu a nih chu! Ava dam lo reiin ava tuar rei êm êm ve
le! A chhungte tân nise enkawl ava hautak dâwn êm! A hrehawm ti lutukin ama
nunna a inla lo hi Lalpa khawngaihna a ni! A tâna damna hlut tur zia leh dam
châkawm tur zia hi sawiin a siak lovang. Kum rei tak nâ tawh mahse dam a
beiseina chu a tâwp mai lo. Chu ngei chu Lal Isua’n a hmuh sak a, a tidam ta a
ni.
Nangmah
kha han in enlet teh. I nâtna kha eng chen nge ilo tuar ve tawh le? Mi tam tak
chu, kan natna leh kan harsatnaah te hian Pathian hnathawh kan nghâk peih ţhin lova, kan chhel tâwk ţhin lova, Pathianin min chhânna kan hmuh hmain kan lo tlâwmsan
hman a, Pathian malsawmna leh chhânna dawng hman lovin, thildang leh kawngdang
kan lo hawisan hman der tawh thin! Pathian chhânna nghah-peih hi ava pawimawh êm!
*3. DIL-A MIN DAHTU KA NEI LO!*
Kum
38 a dam lova, Dil kamah hian, kum tam tak (Kum 38 chhung pawh a ni mai thei) a
lo mu tawh. Mahse, Damna duh avanga Dil kama a mut chhan ber, Tui alo fâwna,
Dila dahtu tur Chhungte leh Ţhiante a nei ta lo tlat mai a nih chu! A chhungte hi nitin
eizawnga chhuak an nih vangin an awmpui thei lo niin an sawi. A Chhungte hian,
beisei nei takin, nitin zingah an rawn dah tawp a. Chaw an rawn pe a, an hruai-haw
leh ţhin.
Chhunah awmpuitu tur Chhungte a nei lo. Ava lainatawm tehlûl êm!
A
bul vêla Damlo dang awmpuitute kutah a innghat tawp tihna anih chu! A awmchhan
ber Vantirhkohvin tui a rawn tihfâwn hunah pawh, Dilah hian dahtu tur Chhungte
a nei ve lo a ni. Bible-a inziak ang hian, Vantirhkohvin a khât tâwkin, tui hi
a rawn tifâwn ţhin
a, chumi tuifâwn hunlaia dila inchiah hman-te chuan damna an lo chang ta ţhin a ni (Joh.5:3-7).
Kan
zingah hian, Taksa mai ni lo Rilru leh thlarau lama dam lo kan awm nual mai
thei! Nu leh Pa nei lo, Nupui/Pasal/ Fapa or Fanu neihchhun sûn, Harsatna leh
Mualphona lian tak tâwk mêk, rilru, thlarau leh taksa lama nâ ngawih ngawih leh
mal êm êm-a inhria pawh kan awm nual ang. Mahse, hei hi theihnghilh suh aw -
Isua’n a hria che a, a hmangaih che a, a ngaihsak reng che.
Hei
pawh hi hre reng rawh, *Khawvêlah hian Nu
leh Pa nei lo, Lusun nâ tak, Harsatna lian tak tak paltlang tawh zingah hian Miropui
tak tak lo ni ta an tam lutuk. Pathian ring tlattute chu Lalpa’n a chawimawi thin,
Pathianin a ensan ngai lo.*
Pathian i rin tlat chuan, Nu leh pa neite aia chhungkaw hlim zâwk leh
hlawhtling zâwkah a siam thei che. Lungngaihna paltlang lo, Sum leh paia harsa
lo, nuamsa taka khawsa-te aia hlim zâwkin Pathianin a siam thei che.
*4. TIHDAM I DUH EM?*
Bible
Scholar-ten an rindân chuan, he Kum 38 dam lo hi, “*Kum 15 vel anih ațanga
dam lo ţan
tawh*” niin an ring. A dam loh chhan nia an rin hi ngaihdân
hrang hrang a awm a, sawi rih lo mai ila. Thil mak tak leh Mi tam tak Zawhna
chu, Pathian Fapa Lal Isua khân, he Dam lo hi a hmuh hma hauh pawhin, a dinhmun
leh a mamawh engkim a hre vek tho si a, Eng vanga “*TIHDAM I DUH EM?*” tia zâwt kher nge a nih? tih hi a ni.
Lal
Isua khân, Dam lo kha Kum 38 chhunga a mu tawh tih a hre vek si, Engah nge a
zawh leh kher? A tawi zawngin sawi ta mai ila. Lal Isua hian, he Kum 38 chhung
Dam lo chanchin hi a hre lutuk, a hre vek. Mahse, he thu a zawh kher nachhan
chu, *A DUH TAK TAK LEH TAK TAK LOH A
HRE DUH A, DAM LO NGEIIN DAMNA KHA A MAMAWH A NI TIH A KÂ LEH A THINLUNGA A INPUAN
KHA A DUH A NI.* Hei hi chiang takin Tirhkoh Paula Hrilhfiahna kan hmu a, “*I
kâ-in Isua chu Lalpa a ni tih i țan
a, i thinlunga i rin chuan, chhandamin i awm ang... Miten thinlungin an ring a,
felna an hmu ţhin a; kâ-in an ţan a, chhandamna an hmu bawk ţhin.*” (Rom 10:9-10) tiin. Pathian i rinna kha ţawngkam leh thiltiha tihlan a pawimawh tlat, Pathianin
a phût tlat a ni! Rilru leh Taksaa Lal Isua fak leh chawimawi hi a pawimawh
lutuk tih a langchiang lehzual a ni.
*Thil mak tak pakhat* thung erawhchu, Lal Isua zawhna leh Dam lo chhanna hi
ava intu lo tak êm ve le! Lal Isuan a zawhna chu, “TIHDAM I DUH EM?” tih a
ni. Dam lo hian, “Aw duh e” ti ta mai lovin, “DILA MIN DAHTU KA NEI LO!” a
ti ta daih mai a nih chu! Ţawngkam ava thiam lo êm! A ţawngkam ava chhep dik lo nasa êm! Vuithu-in bul a țan tlat mai! Mahse, Lal Isuan a haider nge? A ngaidam
tlat, a hau lo! Engnge a chhan ni ang le? A chhan chu maw, Lal Isua hian he Dam
lo rilru leh a dinhmun khawngaihthlâk tak zawng zawng hi a hriatsak vek vang a
ni. Hei hian a entir chu, “*Țawngkam
thiam êm êm leh dik êm êm aiin Nun dik leh rilru dik tak hi Pathianin a duh
zâwk*” tih a entir a ni (Sam 15:2, 25:21, Mat.5:8, 1Tim.3:2,
Tita 1:8, 2:2, etc.).
*5. LAL ISUAN BIAK INAH A HMU!*
Kum
38 chhung nâ lo dam ta chungchanga *kan
tâna thil chhinchhiah tlâk tak pakhat* chu Bible-ah a in record thlap mai
a, chu chu hei hi a ni, “TIN,
NAKINAH CHUAN ISUAN ANI CHU PATHIAN BIAK INAH A HMU A...” (Joh.5:14)
tih thu hi a ni. He thu hi han chhiar thuak hian, a Mizo-ţawng lehlin hi a fuh tâwk chiah loh avangin, *kal pah, vei pah mai maia inhmu satliah a
ang khawp mai.*
Mahse,
helai thu hi Greek ţawng lama a inziah dân (root meaning) ang chuan, *LAL ISUA KHÂN, BIAK INAH HMUH TUMIN A LO
ZAWNG CHAR CHAR ŢHIN
A. A TÂWPKHÂWKAH A ZAWNG HMU TA* tih lam ţawngkam a hmang a ni. Greek “*heuriskei*” tih hi “*nasa
taka zawn hnua hmu*” (to find a thing sought after a long searching), tihna
a ni. Lal Isua hunlai hian Judate chuan, Biak In chu Pathian awmna bîk niin an
ngai nghet hle bawk.
Lal
Isuan Damna chang Biak Ina a zawng hmu ta hian kan tâna a entir pawimawh tak
chu, “*Pathian ațanga
chhuak damna chang i nih chuan, Pathian i hnaih ngei ngei ang a, Biak In
(Ringtute inpâwlhona) i ngaina ngei ngei bawk ang. Biak Inah chauh Pathian a
awm lo. Mahse, Biak In leh Ringtute Inpâwlhona Hmun-te hi langsâr taka Pathian
kan biakhona hmun an ni tlat a. Piangthar, Pathian khawngaihna leh malsawmna
(tisa leh thlarau damna) chang inti siin, Biak In i ngaina lo a nih chuan,
Pathian hnên aţangin
malsawmna i dawng lo*”
tihna a ni ang.
*6. TLȂNGKAWMNA*
He
Thuziak Chhiartute zingah hian, Dam loh leh Chhiattawh nikhuaa “Chhungte” tia sawi tur nei lo hi engzât
tak awm ang maw? Mizo zingah chuan “Chhungte
tia sawi tur nei lo” êm êm chu kan awm lo mai thei a ni. Chhungte,
Ngaihsaktu, Enkawltu i nei ti rawh? Ngaihsaktu leh hmangaihtu chhungte i la
neih chuan i va vannei êm! Pathian hnênah lâwmthu sawi mawlh mawlh ang che.
Tungchhova
piang mihring zawng zawngin dam leh hrisêl kan duh vek. Sum tam tak kan sêng ţhin. Khawvêlah hian damna tluan tling min pe thei erawh
an awm lo. Pathian chauh hi damna tluantling min pe thei awmchhun a ni. Tunah
hian, Pathian zâwkin a zawng mêk che, Tidamtu chuan a nghâk reng che. Lal Isua
i pan chuan i dam ang.
Hetih
lai hian, kan hriat reng tur pawimawh tak chu, *Setana pawhin hun engemaw chen atâna damna (temporary healing) a pe ve
thei bawk,* tih hi. Mahse, a rei lo tlângpui. Tin, Pathian chawimawi tur
leh Pathian ropuina tura damna a ni ngai lo bawk. Setana Tihdamna changte chuan
Pathian leh a Mite an hrezui rei ngai lo. Pathian leh Pathian Thu te, Lalpa
mite Inpâwlhona (Biak In etc.) te an hlat tial tial ţhin.
*Pathian hnên aţanga damna i chang a, Lal Isuan a tidam che a nih thung
chuan,* Amah chawimawi turin a beisei che a, Pathian aţanga chhuak Tihdamna i chang a nih ngat chuan Pathian
chawimawi tur leh Pathian hnaih turin a tir ngei ngei ang che. Pathian leh
Pathian Thu te, Lalpa hminga Inpâwlhona Hmun (Biak In, etc.) te i ngaina ngei
ngei bawk ang a, Pathian nêna in inzawmna pawh a nghet tial tial bawk ang (Sam 84:2,
10, Tirh.2:42-47, etc.).
(Written
by Dr. John Hlychho, June 10, 2021, 12:25 PM)