*THE MIZORAM EDUCATION( LUMPSUM
GRANTS-IN-AID FOR GENERAL MAINTENANCE OF PRIVATE SCHOOL) RULES 2026*
Nizanah he rules chungchang hi TV leh Youtube lamah kan en theuhin a rinawm a, tunlai issue lian pakhat a ni a, kum 2028 inthlan pawh nghawng thei tur niin a lang a, beng a verh lo thei lo.
Sikul upgradation hi sorkar fawng chelhtu ten tun hma atanga an lo
kalpui thin a ni a. 2003 khan Mizoram Education Act tha tak siam niin hemi
hmang hian 2003 ah pawh sikul tha hnem tak upgrade an ni. Tuna sorkar school
tam zawk te hi khawtlangin bul a tan, a hnua sorkarin sorkar sikula a hlankai
te an ni. Kum 2008 ah sikul 337 dinhmun sang zawkah hlankai a ni a. Congress
sorkar khan tha takin an chhunzawm sak a. Harsa an ti deuh pawh a ni mahna an
sorkar kum 10 chhung khan District Capital kan neihte zinga Govt. HSS awmlohna
Kolasibah Adhoc HSS pakhat an provincialised tih loh sikul dang dinhmun tha
deuhah dah an nei lo. Kum 2018 ah 2008 a Adhoc school te chu diunhmun ngaia
awmtir zelin tanpuina sum tlem tipungin 2008 a Lumpsum hnuaia dah te leh 2018
hmalama sikul din thar te Lumpsum GIA hnuaiah bawk an dah leh a. 2019 atangin
Kumkhatah HSS in Nuai 3, HS in Nuai 2.5, MS in Nuai 2 tanpuina an dawng a ni.
Kum 2018-2023 chhungin MNF sorkarin heng sikul te dinhmun hi zirchiangin harsa
titak chungin Dt.27.9.2023ah Adhoc school 206 atangin sikul 180(HSS-12, HS-120,
MS-48) te chu sorkar sikulah a hlangkai a. Tin, an rual hian 2008 leh 2018
Lumpsum GIA dawng thin te atangin sikul 52(HSS-34, HS-11, MS-7 Provisional
Adhoc GIA ah an dah a. Heta tel lo zawng sikul te leh sikul dinthar te chu
Lumpsum Category 3(A,B,C) ah thenin sikul 108 a dah a.
2023-ah ZPM Sorkar thar a lo piang a, Ministry hmasain 1 April, 2024
atanga heng school te hi function tura a tih kha an ni a. An hlawhtur pawh tuna
kan Education Minister ngeiin Budgetah pawh dah thlap a nih thu Dt.19.06.2024 a
Press Conference a neihah a sawi a. Chutianga beisei taka khawtlang leh
zirtirtu ten an lo thlir laiin Dt.18.06.2024 Council of Ministers thukhawm
chuan enthat ngai awm nia hriain a revoke(thiat) ta a. Kum 2 a her liam a,
Sorkara hlankai thar sikul 51 te tan Notification dt 19.6.2026 khan an tichhuak
a. Sorkar sikula hlankai ve loh sikul Lumpsum atanga Adhoc status a awm te
enkawlna tur dan thar The Mizoram Education(Lumpsum GIA for Maintenance of
Private school Rules 2026 chu Council od Minister thukhawm chuan pawmin he dan
hi hman tan theih turin dt 21.7.2026 ah Gazette a tichhuak ta a. Pawl
thenkhatin he dan duhlohna lantirin an hal hial tawh a nih kha. Tin dt.4.8.2026
ah he dan hnuaia sikul hlankai S1 & S2 te tan notification tihchhuah a ni
a. S1 ho phei chuan he notification hi an hal leh dawn a ni.
Engvanga he dan hi duh lo nge an nih?
1. Kum tam tak an kal pelh tawh dan hnuaia awm leh an duh lo.
2, He dan hnuai atangin heng khawtlang te hian sorkar school an nei
thei tawh ngai dawn lo. S1 atanga Provincialised-na tur kawng a awm tawh lo.
Upgrade aiin Downgrade(tlakhniam) theihna an dah thung.
3. Lumpsum Special Category-S1(Adhoc) & S2(Pro Adhoc) te hian
sorkar atangin hlawh an la thei dawn lova. An intundin ve theihna awm chhun
Loan lakah harsatna an tawk ang.
4. Tuna thawk mekte hlawh a chhe dawn lo tih hi inhnemna hlauhawm tak a
ni. He dan hian sikul hi kum 10 chhungin a nuai bo vek thei. S1 hlawh la te an
pension chuan (Rule 16) S2 pay (Education Minister tawngkam) angin zirtirtu
thar lak tur niin a lang a. Thawk mekte pension vek se, S2 zirtirtu an neih vek
chuan automatic-in kha sikul kha vawi leh khatah S2 Category-ah a chhuk thla
nghal dawn tihna a ni. Entirnan, HS kumkhata Nuai 38 dawng thin kha S2-ah Nuai
26 dawng zingah an tla thla ang. Zirlai an neih tlem a, naupangin an zirloh
avanga results a lo chhiat palh phei chuan kum 3 hnuah Lumpsum Category A(Nuai
6 per year) dawng zingah an chhuk thla leh thei. B(Nuai 4) atanga C(Nuai 2.5)
an thlen meuh chuan tu nge kha sikulah khan bul tan tha leh tura thawk duh ang.
Khawtlang tan pawh ngaihtuah fe tham a awm. He dan hian thingtlang lamah Zirna
siamthat lam aiin hniam lam a pan tir zawk ang.
5. Thintlang lam tan Office/Department te nau deuh neih mai thil harsa
tak a ni a. Sikul erawh an neih theih thil awlsam tak pakhat a ni ve a.
Chuvangin an tan a hlu zual bik.
6. Managing Board in a enkawl anga, sikul a tha zawk ang? tih a taka
kalpui harsa tak a ni. Zokhaw lama kan zirtirtu te hi an lehkha thiam neih
chhun te an ni a. VC te leh Party tin te pawhin an hriatloh an zawhte an ni.
Chutiang dinhmun a ding annih laiin kan Education Minister zahawm takin
‘zirtirtu fel lo deuh chu Board-in an Bye Bye liam thei’ a ti a. Hei hian
zirtirtu dinhmun chhe taka ding mekte rilru a ti na. Sorkar sikula hlankai ve
loh HS 80 chuangin Lumpsum S1 a awm duh lovin July 21 aṭangin black badge
campaign, No Teaching Day, leh mass casual leave te neiin, July 29 khan
Aizawl-ah sit-in demonstration an nei a, Managing Board hnuaia awm tho an ni.
Managing Board emaw Sorkarin emaw Action tu chungah nge a lak? Hei hian
Managing Board power pek tumin awmzia a neih loh zia a tifiah ang. Zu pawh a
mawl apiangah a thawkna an tih angin he dan pawh hi thuneihna hmang sual duh,
khawtlang sikul aia party ruihchilh tlat mi ten an kengkawh ang tih a hlauhawm
hle.
7. S1&S2 te hi sorkarin sum thahnem tham ve tak a pe dawn niin a
lang a. Chutihruakin rules-ah staff strength emaw Pay structure emaw felfai tak
hmuh tur a awm lo. Sikul category khata awmsi, an hlawh a inang lo fur dawn.
8. Tuna Lumsum Category A, B, C a awm mek te leh khawtlang sikul
dinthar mek te tan an step kal chhohna tur a thui lutuk. Tin, sorkar sikula luh
theihna tur danah a awm loh avangin zirtirtu rilru nghet pu an nei thei ngai
lovang. Tin, zirrtirtu tha tak pawh an nei theih loh phah thei.
9. Sorkarin he dan hi ennawn leh thei se. Party pawhin a thatpui zawk
ang em?
a) 2023 kum tawp lamah sikul 340 upgrade an ni a. Thenkhat phei chu
District Khawpui tih lohah chuan Town/Thingtlang khawlian tak tak vek an ni.
Mizoram khaw awm zat 852 atanga chhutin 39.90% an ni.
b) Sorkar sikula hlankai ve loh te hi a khua ang zawngin 33.92% an ni.
c) S1 leh S2 a dah te hi Khaw 189, 22.18% an ni.
d) S2 ho hi khawlian tak tak annih hlawm avangin an vote share hi a tam
phian bawk. Mizorama vote nei zawng zawng zat atanga chhutin(as per January
2025) S1 & S2 awmna khua vote neih zat hi 20% vel an ni.
e) Congress leh MNF sorkarin sikul upgradation rules tha tak an siam a,
chung zawng zawng nuai bo(supersede) a, aia dan tha lo zawk chhawp chhuah hi
sorkar tha kalphungah a ngaih theih loh.
Tlangkawmna:
Education Minister-in sikul upgradation a harsat thu a sawi rualin CM
erawh chuan Law Zirlai te hmaah erawh a theihna lam ngaihtuah turin thu a sawi
thung a. Sikul upgradationah Study Team hotupa hi Home Minister a ni a. Educationist
pawh a ni lo, tin amah pawhin Politician anih loh thu te a sawi bawk nen.
Education Deptt. changtu Minister ber lah study teamah Member mai a ni bawk.
Aizawl atanga dawhkan kilhova a hmun pawh tlawh miah lova hetiang dan an siam
mai hi a fuh lo. Sikul thenkhat ten kum tam tak kum khat atan Lumpsum Nuai 1.5
sorkar atanga tanpuina kum 10 chuang teh meuh dawngin an lo vakvaih pui ve a.
Khawtlang pawh an lawm thei lo niin a lang. Chuvangin he dan hi ennawn ngei ni
se.
*The Mizoram Education( Lumpsum Grants-in-Aid for General Maintenance
of Private School) Rules 2026*

0 comments :
Post a Comment