1. THUHMAHRUAI
Kan
Thupui Innghahna Exodus 23:1-9 thu hi a pawimawh êm êm a. A chhan chu hei hi a
ni - Ringtu inti-te hian Pathian nen-a kan inkâr a ţhat leh ţhat loh Sawifiah
turin Hmuhtheih-a Example kan pêk theih zinga chiang ber leh fiah ber chu kan “MIHRINGPUITE NEN-A KAN INKÂR ŢHAT LEH ŢHAT
LOH” (our mutual relationship with fellow human beings) hi a ni. Hei hi Lal
Isua’n chiang takin min hrilhfiah a, “Anmahni chu an rahah in hre mai ang.
Hruihlingnei kungah grep rah an lo ngai em ni? Lenhlingah pawh theipui an lo
ngai em ni? Chutiang bawkin thing tha apiang a rah tha thin a; thing chhia
erawh chu a rah chhe ţhin. Thing ţha a rah chhe thei lo va, thing chhia lah a
rah ţha thei hek lo. Chuvangin, anmahni chu an rahah in hre mai ang” tiin
(Mat.7:16-20).
Mi
chu thusawi thiam engang mahse, experience nei ţha engang mahse, Pathian thu rîl
leh thûk te hre hnem engang mahse, Pathian faka lâm leh thilpekah tluk chi ni
lo mahse, rawngbawlnaah dinhmun sâng leh ţha zawng zawng chelh kim vek mahsela,
a nungchangin belhchian a dawl lova, a chenpui te, a rawngbawlpui te, pawnlam
mite (kohhran dang leh ringlote) nena an inkârah thil fello a awm tlat chuan,
Pathian nena an inzawmna pawh a ţha chuang hauh lovang tih hi thil chiang sa a
ni.
Kan
Thu khel tur hi Ringtute tâna Nun Duhawm, Midangte tâna Malsawmna Nun leh
Nun-Chhenfâkawm a nih avângin “Ringtu Nun Rangkachak” (Golden Rules for Godly
Living) tiin ka vuah a ni. Rules a tam deuh hlek a, Rules ţhenkhat chu kan kai-kawp
mai ang a, a tawi zawnga chhui kan tum na a, a tawi thei vak lo. Mahni nun-ah ţheuh
seng-lut ila, Ringtu dik tak i ni chiah em? tia Mahni in-zawtin ngaihtuahna
seng zui zel bawk ila a ţha ang.
2.1. THUDIK LO SAWI CHHAWNG SUH
Ex.23:1,
“Thuthang
dik lo chu i sawi chhâwng mai mai tûr a ni lo ve.” Bible hian Thudik
chu sawichhawng a, sawidarh tura min phut laiin, Thudik lo, Thuthang dik lo
phei chu sawichhawng miah lo turin min ti a ni. Tuteemaw chungchânga Dâwt kan sawi
hian, an hun kal tawh, kal mêk leh lo la awm tur thlengin kan tih-chhiat sak
vek thei a ni.
Chuvangin,
Pathianin Dâwt sawi hi a haw hle a, Dâwt hmangten Pathian ram an luah dawn
lova, “Pawnah chuan… dâwt ngaina leh dâwt hmang apiangte chu an awm” a
lo ti tawp tawh a ni (Thup.22:15). Paula pawhin Pianthar hmaa ze chhe tak-te
kha bânsan turin min hrilh a, “In hmân lai awm dân kawnga mihring hlui,
bumna châkna anga chhe deuh deuh kha hlîp thla ula. Chutichuan, dâwt sawi bânin,
mahni ţhenawm hnenah thu dik tak sawi ţheuh rawh u; inpeng tawn ţheuh kan ni si
a” (Eph. 4:22,25) tiin.
Dâwt
sawitu chuan AMAH a intihchhiat bâkah, MIDANG a tichhe tel nghal bawk hi a pawi
ber lai chu a ni. Tin, Amah mai bâkah, a Rawngbawlpui leh a Ţhian-te leh a Hnathawhna
hmun (colleagues, friends & organization) thlengin a ti-hming-chhe tel thei
hi a pawi leh-zual lai tak chu a ni bawk. Tuemaw-in, “PASTOR LEH UPATE HI KA RING THEI
TAWH LO. DÂW-HEH AN NI. ANNI’N VANRAM AN KAI CHUAN KS LEH TUALTHAT-TE PAWH
VANRAM AN KAI VE THO ANG” tia hmusit taka a sawi i hriat chuan, Pastor
leh Upa zawng zawng kha Dâw-heh an ni a, an sual a tihna a ni kher lo. Pastor
leh Upa ţhenkhat-ten Dâwt sawi an chin avâng leh an tenawm êm avângin Pastor
leh Upa dang rêng rêng pawh a hmuh-chhiat phah vek tihna a ni zawk.
2.2. MISUAL ZINGAH TEL SUH
Ex.23:1b, “Hretu
fel lo tak nihna tûrin mi suaksual zîngah chuan i kut chu telh ve suh.” Helai
thu hian, Hlâwkna kan lo têl ve theihna tura Misual (thil ţha lo tih tum
tupawh) thurualpui, ţanpui leh an rorelnaa va tel, thil ţha lo an tih theih nân-a
rilru, kut, leh tha leh zung va thawh emaw, misual 2 emaw, a aia tam emaw
inthuruala thil sual an tihnaa taksa ngeia va tel ve lam kha a kâwk a ni.
Tunah
hian, Dân lova kan rama lo lut ţhin, Ram-dang mite (Foreiner/India mi ni lo) lo
hum leh lo ţanpui hi a hlauhawmna leh a pawina kan hre kher lo mai thei. Vai,
ILP nei lo lo hum te, Ram-dang mi (Indian anga lo insawi-te) lo hum leh lo ţanpuite
(harboring & abetting foreigners) hi Pathian pawi khawihna leh India Dân
Bawhchhiatna leh Sorkar dona lian tak a ni tel nghal a ni. Heng Ram-dang mi Dân
lova kan rama lo lut te hi Bible-in Misual a tih category zinga tel an ni.
Ţhenkhat
chuan Ram-dang mi ni reng siin, India-ah Birth Certificate, Driving License leh
Indian Passport thlengin an nei vek tawh. Heng zingah hian Rawngbawltu pawimawh
tak tak pawh an tel nia! Râpthlâk tak a ni!!! Ringtu dik tak an nih chuan, Dâwt
sawi lovin, an nihna dik tak (True Identity) nen, Visa leh ILP pangngai leh dik
takin kan ramchhungah an lutin an chhuak mai tur a ni.
Ţumkhat
chu Phaia ka awm lai khân, Hnam-dang mi pakhat hian Birth Certificate leh Driving License
leh Indian Passport siamnaah ţanpui turin min sawm a, pawisa pawh tam tham tak
min pek a tum a. Mahse, ka hnial fithla tawp a. A thiltih tum dân chu Bible leh
India Dân kalh a nih avânga ţha ka tih loh thu pawh tlang takin ka hrilh nghal
hmiah mai a ni.
2.3. THIL SUAL TIH TUM MIPUI CHU ZUI SUH
Ex.23:2,
“Thil
sual tih tumin mipui chu i zui tûr a ni lo va; Thubuaiah pawh a tam lam, a dik
lo zâwk lamah chuan i ţang ve mai tûr a ni hek lo.” Helai thu hian, Thil dik
tak duh avânga thiltih ni lem lova, Hruaitu (leader)-in a hruai-sual vang emaw,
Hruaitu nei lem lo, Mipui Să-hăwk (Mob)-in thil ţha lo an tihnaa taksa ngeia va
tel ve emaw, lam a kâwk ber a ni.
Mipui
Să-hăwk (Mob) thiltih hian thil ţha lam aiin, thil ţha lo tam tak an khawih
pawi zawk ţhin. Mob thiltih-ah rêng rêng chuan (a vai chuan a ni lo), Thil ţha
tih duhnaa bul an ţan pawhin dik tawk lo (fel-hlel deuh) a lo inzep leh ţhin
bawk. Hei vang hian Pathian Kut leh Roreltu Thuthlûkna nghâk duh lova, Mipui
thinrim, ngaihtuahna fim tawh lo, a chhe lam hlir ngaihtuah tawh pungkhawm
(Thil sual tih tum mipui) chu ringtuten kan zui loh leh an zinga kan telloh hi
a him ber a, chu chu Bible-in min zirtir a tum chu a ni.
Bible
aţangin Example la chhuak ila. Juda Mipui Să-hăwk (Mob)-in Uirenu den-hlum tura
an rawn hruai lai khân, Juda Dân hmanga dik taka rorelsak tum-a thil ti an ang a.
Mahse, a nihna takah chuan, Mipa kha an hum duh vang nge??? Hmeichhia leh Mipa kha
den-hlum ve ve tur an nih laiin, Hmeichhia chauh an rawn hruai a nih kha!!! Bible
Scholar ţhenkhat chuan, kha thil dik lo tak mai kha Lal Isua’n awlsam taka
Uirenu a chhanchhuah theih phahna chhan lian tak pawh a niin an ngai (See Johana
8).
Juda
Mipui Să-hăwk (Mob)-in Stephena an den-hlum chungchângah pawh khân, Stephena’n
Judate chungchâng a sawi-ah khân Thudik lo leh Dâwt pakhat mah a tel lo. Juda
mipui thinrimin an den-hlumna chhan tak zawk chu,,, STEPHENA KHÂN THUDIK TAK, JUDATE
SUALNA KHA UALAU TAKA A SAWI CHHUAH AVÂNGIN NÂ AN TI ÊM ÊM A, AN THIN A KHEI TA
A NIH KHA!!! (Tirh.6 & 7). Stephena den-hlumna tura Juda Sakhaw
Hruaitute aiawha Thutlûkna siamtu leh Hriatpuitu (Authority & Witness)
Saula khân, Juda Mipui Să-hăwk (Mob) thiltih kha a dik lohzia a hriat-fiah hnu
chuan a piangthar ta a, a hming pawh Paula tia thlâk a ni a, Stephena Thuhrilh
(Lal Isua) kha Thupui-berah a nei ta nghe nghe a nih kha.
Mipui
Să-hăwk (Mob) rilru hi a fîm lohzia Bible-in a tarlang chiang khawp mai, “MIPUI CHU EI LEH IN TURIN AN ŢHU HLAWM A, INFIAM
TURIN AN THO LEH A… INKHAWMNA INAH-TE AN HNAWNTIR ANG CHE U A; A NI, TUPAWH A
TIHLUM TUR CHE U APIANGIN PATHIAN CHUNGAH THIL ŢHA TIIN AN INHRIA ANG, CHUTIANG
HUN CHU A THLENG DAWN” (1Kor.10:7, Joh.16:2), tih a ni a. Lal Isua Ropui
taka Jerusalem-a a luh laia “HOSANNA!!!” tia autu Mipuite bawk kha, a hnu
lawkah “KHENGBET RAWH” tia autu an ni leh mai a nih kha.
Chuvangin,
Hruaitu leh Fuihpawrhtu an nei emaw, nei lo emaw, Tuteemaw tihchhiatna tura
Mipui emaw, Pawl emaw (a Tam lam chu dik tura i ngaih avânga) an Thiltihnaa i
tel ve a, i lo inrawlh ve a nih ngat chuan Chunglam khian i chungah Action a
rawn la ve ngei ngei dawn a, i him bik hauh lovang. Mipui Să-hăwk (Mob) kha i
lo zui ve ngawt ang e.
2.4. MI RETHEI DIK LO TAKIN RO RÊLSAK SUH
Ex.23:3,6,
“Mi
rethei pawh a Thubuaiah i ţan bîk tûr a ni hek lo. I Mirethei chu a Thubuaiah
dik lo takin i rêlsak tûr a ni lo.” Helai thu hian Roreltuten
(Magistrate/Police/Khawtlâng Hruaitu, Tlawmngai Pawl Hruaitu leh Kohhran
Hruaitu, Roreltu Ţanpuitu) Miretheite chunga Rorelna dik an ken-kawh a ţulna
chungchâng a kawk ber.
A
sawi tum erawhchu a chiang tawk viau-in a lang. Mirethei chu a lan dâna a lainatawm
leh a khawngaihthlâk êm avangin, khawngaih phu-a ngaiin a dik lohnaah pawh hrem
duh lova, chhuah zalen mai tur a ni bik lova, Rorelna fel tak leh dik tak chu a
chungah hlen ngei ngei tur a ni (Lev.19:15). Pawnlam lang thei leh hmuh-theih ringawt
hmangin Rorelnaah Thutlûkna siam loh tur a ni. Hetihlai vek hian, Miretheite hi
khawvelah chuan hnehchhiah, hmuhsit leh enhniam an ni a (Sam 12:5, Amos.2:7,
4:1). An chungchâng thu relnaah pawh ngaihsak loh leh nâm-nul an awl hle a,
mihausa leh miropuite angin tute thinlungah mah thu an sawi thûk lo. Hetiang hi
an dinhmun a nih avâng hian Pathianin a ngaihsak a, Rethei te, Pachhia te,
Hmeithai te, Pa nei lo te tân Pa a nih thu te, an lama a ţan tlat zia-te a sawi
chamchi a ni (Deut.14:29, 24:17, Sam 6:5, 72;4, 82:3,4, Thuf.29:14, 31:5, Jer.22:3,
Zak.7:10).
Kan
ramah pawh hian Mirethei te, Pachhia te, Hmeithai te leh Pa nei lo te hian an
chanvo dik tak hi an chang chiah ang em aw? tih hi Zawhna lian tak a ni. Mizoram
chu hawina lam apiangah Kohhran Biak In hmuh tur a awm a. Inkhawm turin kan
inpel suau suau a. Kohhran rawngbawlna peng hrang hrang lah a tam! Zoram-pawn
lama Missionary kan tirh-chhuah te, kan Mission Budget te leh Tualchhung
Kohhran tâna kan sen zozai te hi ava tam êm!!!
Hetih
lai hian, Pathian Thiltum (God’s Mission) pawimawh tak mai, kan bula awm mêk, “Rethei
te, Pachhia te, Hmeithai te, Pa nei lo te an Hrehawm laia Kan leh Ngaihsak hi
Kohhran leh Ringtute hian kan ti-ţha tawk em aw?” tih erawhchu inchhût fê tham
a awmin ka hria (Tirh.6:1,Jak.1:27). Kohhran Pawl (denomination) ang chuan in-chhuichian
leh in-enfiah a hâr deuh a nih pawhin, Ringtu-mimal nangmah khân i tih tur hi i
ti chiah em le??? tih hi a pawimawh.
2.5. I HMÊLMA/A HAWTU CHE ŢANPUI RAWH
Ex.23:4-5, “I Hmêlma Sebâwngpa emaw a Sabengtung emaw bo i hmuh chuan, a hnênah i
khalh hâwnsak leh ngei tûr a ni. Nangmah hawtu che Sabengtung a phurin a delh
beh reng i hmuhin, puih duhna rêng nei lo mah la, i pui ngei tûr a ni”
A chunga
Bible sawi tum khi a chiang leng-lawng hle. Kan hmêlma, kan chhiatna tur zawng
char char-tu, kan thih hial pawh duhtu pawh nise, Phubâ la mai lova, Ţanpui an
ngaih hun apiangah chuan ţanpui zel turin Bible-in min ti a ni. Pathianin Amah Ringtute
hi he khawvelah hian “DANGLAM” tura
min beisei tlat avângin khawvel mite tih-loh-dân anga thil kan tih hi a ţul
tlat si!!!(Rom 12:1-3). Thuthlung Thar Zirtirnaah phei chuan a chiang lehzual
a. Lal Isua Zirtirna zawm hi kan tih-tur awmchhun a ni a, tuna hmang thei rih
lote pawhin hmang ngei tura ţan kan lâk a ţul a ni.
Lal
Isua’n Thuthlung Thar Zirtirna Danglam tak a rawn Au-chhuah-pui a, Matthaia 5:43-44,
Luka 6:27-ah, “I Hmêlma hmangaih la, a tiduhdahtu che chu Ţawngţai sak rawh u, a hua
che u chu an ţhatna tur ti ula,” tiin. Hei hi Tirhkoh Paula pawhin a
rawn Chhun-zawm a, Rom 12:20-ah, “I hmêlma a rilţâm chuan ei tur pe rawh, a
tuihâl chuan in tur pe rawh. Chutianga i tih chuan a lu chungah meiling i chhêk-khâwm
a ni ang,” a rawn ti ta a ni. Ringtu Dik tak tân chuan Hmêlma leh min
Hawtute Beih-let ve lam emaw, an Chhiatna tur zawn lam emaw chu a lang ta lo
hrim hrim mai!!!
LAL
ISUA ZIRTIRNA (THUTHLUNG THAR ZIRTIRNA) HI THUTHLUNG HLUIIN BEISEI TAKA A LO
THLIR KHA A NI. Chuvangin, Ringtu Dik tak, Ringtu-Nun Chhenfâkawm Neitute chuan
hetiang lam hawi Testimony sawi tur hi in nei ţeuh ang. Kei pawhin hetiang lam
hi ho te-te ka tawng ve tawh. Dâwt hmangin Misual hovin min bei a, ka Eizawnna
leh Rawngbawlna min tih-chhiat sak vek a. Ka future thlenga min tihchhiat sak
vek tumin ţangrualin hman theih zawng zawng hmanruaah an hmang a, Jail ka thlen
phah hial.
Thil
mak tak mai erawhchu, Jailah pawh khân rilru hâhna chhetê mah ka nei lova, ka
mut a tui êm êm a. Jail-Chaw tui lo zet, Alu chhum, Dailuah dal êm êm, Chi leh
Hmarchâ chauh kan hmeh ţhin na a, ka chaw-ei kha a tui lutuk mah mah a, ka thau
kung kung mai!!! Daniela-te Ţhian-za-ho kha ka hre chhuak!!! Khatihlai khân
tisa takin bei-let ve duh ta ila… tih-theih chu ka nei ve lutuk a ni. Mahse, Ringtu
ka nih avângin Lalpa ka nghâk a, ngawi rengin ka tuar a. Misualho duh dân anga
thil a thlen vek erawhchu Lalpa’n a phal lo. Tunah chuan Hnehna chu Lalpa ta a
nihzia a lang chiang tawh hle.
Dâwta
sual tinrenga min hêk laia LAWMNA MIN PETU LEH LALPA KUTA ENGKIM KA DAH THEIHNA
CHHAN THURUK chu ahnuaia Bible Chang 3-te hi an ni:-
(1). “Phubâ la suh ula, Pathian
thinurna kian zawk rawh u, Phubâ rêng rêng keima lâk tur a ni, keiman ka
thungrul ang, Lalpa’n a ti” (Rom 12:19),
(2). “Phuba reng reng Keima lak tur a
ni, Keiman ka thungrul ang. Lalpa chuan a mite a ngaihtuah ang” (Heb.10:30),
(3). “Keimah avânga an hau che u a, an
tihduhdah che u a, Dâwta sual tinrenga an hêk hunah che u in eng ala thawl ang”
(Mat.5:11).
Lalpa
Kuta Engkim Dah chu a ţha-in, a lo hahdam-thlâk kher mai. Hetiang ang Thilthleng
aţanga Thil chiang êm êm leh Langsâr tak pakhat chu, MIIN (MISUAL LEH MIŢHA) I CHUNGA AN THILTIH AŢANGA I RE-ACTION KHÂN
ENG-ANG RINGTU NGE I NIH A TÂRLANG NGHAL A NI. Bible sawi angin, Misualin
kan chungah engang thil pawh lo ti sela, ti-let ve lova, phubâ la ve lova,
Pathian Kuta dah a, Pathian Thinurna ken zawk hi Ringtute Tih-tur Dik tak a lo
ni e. Pathianin Phuba min laksak
dawn tih Bible-in min hrilh chiang hle, “In hmêlma nangmahni beitute chu LALPAN a
tihtlawmsak ang che u a; a bei tur che u-in kawng khatah an lo lut ang a, kawng
sarihah an tlanchhia ang” (Deut.28:7).
Pathian
hian Misualho Hrêm dân, Hrêm chunga khêk dân leh Thungrulh dân chu a lo hre ber
mai alawm le, “Lalpa chuan Amah ngaihsaktute chu thlêmna ata chhan chhuah dân leh fel
lote chu rorel ni atân chuan hrêm chunga khêk dân a hria; châkna bawlhhlawh
kawng tisa anga awm leh rorelsakna hmusittute lek phei chu rorel ni atân hrêm
chunga khêk dân a hre lehzual a ni. Ât-huai leh tihmawh an ni a, ropuinate an
sawichhiat pawhin an khur ngai lo,”
(2Pet.2:9-10), tih Ziak a nih kha.
Ringtute
hi Khawvela awm kan ni a, Mihring kan nih avângin, Thilţha lo leh Thil dik lo
kan hmuh chuan kan thinrim tur a ni. Mahse, Sual erawh kan sual tel kher tur a
ni lova, Pathian nen-a inzawm Ringtu dik tak kan nih chuan, kan Thinur pawh Nî-in
a tlâkpui tur a ni lo. Kan Thinur chu Thil sual tih nân leh Thil ţha lo tih nân,
Midangte chhiatna turin kan hmangin, thil kan ti tur a ni lo (Ephesi 4:26).
2.6. THUDIK RAPBETIN, MIFEL TIHLUM SUH
Ex.23:7, “Thu dik lovah zawng inthiarfihlim daih rawh; tin, Mi thiam leh Mi
felte chu tihlum suh; mi suaksualte chu thiam ka chantîr dâwn si lo va.”
He
thu hi Rorelna Hmun (Kohhran leh Court)-a Thudik sawi a ţulzia leh Thudik ţan
tlat a ţulzia a sawina a ni. Bible sawina dinhmun (context) aţanga a landân
chuan, Misual, hausa leh thiltithei tak, ho (pawl) nei ţha tak tuemaw-in Mifel
chu îtsikin, Tihchiat tumin a phiar-ru a, Dâwtin sual tinrenga puh-in a hêk a.
Thudik tawk lo hrang hrang chu Evidence atâna hmangin theih-tawp chhuahin
Roreltu chu hneh (convince) a tum a. Heta Thuhretu (witness) atâna a hman leh
Evidence atâna a hman-te hi pawisaa thamin, kawng hrang hrangin dâwt sawi turin
a hrilh hlawm a ni.
Hetiang
dinhmunah tak mai hian Bible chuan, Thudik rapbet a, Mifel chu tihlum (tichhe)
lo turin leh Misual lamah hian ţang lo turin thurawn min pe a ni. Khawvelah
hian hetiang lam Case, Mifel Dik Lo Taka Thiam loh chantir “WRONGFUL CONVICTION
OR CONDEMNATION OF INNCOCENT PEOPLE” lam hi a tam khawp mai. Kan ramah pawh hian
sawi duh ta hlawm ila, hetiang lam Case hi sawi tur a tam hle-in a rinawm. Kan
huatzawng, kan ngeizawng, kan er leh kan tluk loh, kan îtsik tak te an nih avângin
an chhiat theihna turin theihtawpin thil kan ti ve ţhin a, anmahni Beitute lamah
kan lo ţang ve a, kan thurualpui ţhin a ni.
Kohhran
Intelkhawm Pawl (World Alliance of Reformed Churches) pawhin “SHAMEFUL RECORD
OF CONVICTING INNOCENT PEOPLE” tih Thupuia hmangin, UPDATE MAGAZINE, March
2000.Vol.10, No.1-ah khân hetiang lam hi an chhuah nghe nghe. A hnuaia link-ah
hian, Misualten In-thurual a, Mifel Dâwta an puh a, an beihna i hmu ţeuh ang, a
lungchhiat-thlâkin, a râpthlâk tak zet zet a ni. http://www.forensiccolleges.net/blog/2010/15-shocking-wrongful-convictions/
Bible
pawhin Mihringin Thudik a ngaihsak lohzia lungchhe takin a rawn sawichhuak a, “He hnam hi LALPA an Pathian aw ngaithla
lova, thununna dawng lo hnam an nih hi, Thudik chu a boral a, an kâ ata paih bo
a ni ta.. Ka beng chhîin ka ngaithla a, Tuman thudik an sawi lo, Tuman, eng nge
ka tih tâk? tiin an suahsualna an sim hek lo; Mi tinin mahni kawng an hawi ta ţheuh
va, Indo hmuna sakawr lîm buan buan ang maiin.. Bumhmang zîngah i chêng a, An
bumna avângin kei mi hre duh lo, tih hi LALPA thu chhuak a ni,” (Jer.7:28,
8:6, 9:6).
Bible
sawi khi kan ramah pawh hian a thleng dik tak tak ta e, “RORÊLNA CHUAN HNUNG LAM MIN HAWISAN A, FELNA CHUAN HLA TAKAH MIN
DINSAN TA: THUTAK CHU KAWTTHLÊRAH A TLU RENG SI A, DIKNA CHU A LÛT THEI LO A
NI,” (Isaia 59:14) a tih kha. Khawvelah hian Thudik ţantu leh ngainatu an
va tlêm ta êm!!! Zoram hi engnge kan an ve ang le??? Ringtu Mimal, Pawl leh
Kohhran hi kan in-enfiah a hun tak zet zet ta e.
Tirhkoh
Paula sawi ang khân, Biak In ţha tak taka Inkhawm fo si, Lâm fo si, Pathian thu
zir fo si hian Vanramah hian kan kal lo mai ang tih hi ava hlauhawm ta êm!!!???
(2Tim.3:6-9). Thudik ţantute chuan dem an hlawh a, hmuhsit an ni zui ta zel mai
chu a nih hi!!! Zawlnei Jeremiah pawh a beidawng hial kha a ni a, “Thu ka sawi
apiangin, ka au chhuak a, 'Inpâwngnêkna leh inramna,' tiin ka au va; LALPA THU CHU KA TÂN CHUAN, NILENGA DEM LEH
HMUHSIT HLAWHNA CHAUH A NI,” tiin a indawm-kun ngawih ngawih mai a nih kha
(20:8).
2.7. THAMNA RÊNG RÊNG LA SUH
Ex.23:8,
“Tin, Thamna rêng rêng i la tûr a ni lo: Thamna chuan khaw hmu lai mitte hi a
tihdelsak ţhîn a, mifel thu chu a tihkhawlohsak ţhîn.”
He
Bible thu sawi tum hi a chunga kan sawi tâk “Thudik Rapbetin, Mifel Tihlum suh”
tih nen-a inzul leh ţangdun, in unau tlat mai thu a ni. Misual chuan, Mifel a
tih-tlûk theih nân, a tih-chhiat theih nân leh a tihhlum theih nân, Mihring kha
Thuhretu leh Hmanrua (witness & evidence) atân a neih a, a hman ve tho a
ngai a. Mipui Să-hăwk (Mob) fuihpawrh tur leh hmanruaa hmang tur pawhin, Mipui Să-hăwk
(Mob) kha pawisa-in emaw, thil ţha engemaw-in a tham-lungawi emaw, a kâ a hup-sak
(bribe) emaw a ngai tho tho a ni.
Thamna
miin a lâkna Chhan leh Midang a thamna Chhan hi Kawng 2 a awm a (Thamna kan tih
hian Eirûkna, Hlemhlêtna a huam telah ngai ila):-
(1).
Thil dik lo a tih duh vang,
(2).
Amah-in tihtheih a neih tawh loh avângin midang a ruai.
Pathianin
Thamna hi a haw khawp a, “PAWI KHAWIH LO
THAH NÂNA THAMNA LATU CHU ÂNCHHE DAWNGIN AWM RAWHSE, an ti ang a. Mipui
zawng zawngin “Amen” an lo ti tur a ni” (Deut.10:17, 27:25), “Thamna hian
Mifing pawh mi-â ah a siam a, rilru chhia a puttir a” (Thuh.7:7), “Roreltuten
Mifelte tiduhdah tur leh thisen chhuah turin Thamna an la a, an ngiat hial a,
Thamna beiseiin ro an rel a” (Ez.22:12, Amos.5:12, Mika 3:11, 7:3), RAM (KOHHRAN PAWH A TEL NGEI ANG CHU!) A
CHHIAT-NA CHHAN BER PAWH LALTEN THAMNA AN LÂK VANG A NI TLAT MAI!!! (See Thuf.29:4).
Tichuan,
kan Zoram chhunga Sualna leh Chhiatna, Thlarau lama Ţamna thleng mêk te, Sorkar
leh Society leh Chhungkua leh Kohhran-te kan chhiat tial tial-na chhan hi kan
Sorkar Hruaitu te, Sorkar Hnathawk te, Kohhran Hruaituten Thamna (Eirûkna/Hlemhlêtna/Thamna)
an lâk vang a ni mai lawng maw??? A Chhan bulpui ber a nih loh pawhin, a pawimawh
ber-te zingah chuan a tel phâk ngei ang (Joshua 7).
Singapore
saw Bhudhist ram an ni na a. Thamna, Eirûkna leh Hlemhlêtna a tlêmin, hetiang
Case hi an nei tlêm hle a, “KHAWVELA
EIRÛKNA TLÊMNA BER RAM 5-NA” (5th Least Corrupt Country) a hauh phâk hial a
ni. An Ram pawh saw Crime-ah a hniam a, an Mipui pawh an Ralmuangin an Zalen êm
êm a ni. Kristian Ram (USA, Korea, Mizoram, etc.) te aiin Crime Rate a hniam
zawk a, Mipui an Ralmuang zawk tlat mai saw!!?? An Hruaitu Mr. Liao Ran chuan, "MIPUITEN DÂN LEH HRAI AN ZAWM ŢHAT ÊM
AVÂNG LEH SORKAR HRUAITUTE AN RINTLÂK ÊM (ACCOUNTABILITY) VANG A NI" a
ti.
Bible-in,
“DIK TAKA LALIN RO A RÊL CHUAN RAM A
PHUISUI A, THAMNA A LÂK CHUAN RAM A CHHE ŢHIN” (Thuf.29:4) a tih angin, DIKNA LEH RINAWMNA AN NGAINAT TLATNA CHU SINGAPORE
CHAKNA THURÛK LEH AN MAMAWH CHHÂNNA BULPUI-BER (main reason & answer) a
ni mai lawng maw? tih hi Thilchhui mite Zawhna lian tak chu a ni ta a ni.
2.8. HNAM-DANG HNEHCHHIAH SUH
Ex.23:9,
“Hnam-dang i hnehchhiah tûr a ni lo: nangni pawh Aigupta ramah khân hnam-dang
in lo nih tawh avângin hnam-dang rilru put dân chu in hre si a.”
Hnam-dang
mi (ram-dang mi) chunga kan rilru put hmang tur leh kan lo enkawl/dawnsawn
(treat) dân tur Bible-in min hrilh hi a pawimawh hle. Bible sawi-tum dik tak
hrechiang hawt lova “Hnam-dang huat loh tur” tia a pawng a taka lâk-vawng vak
chi erawhchu a ni lo deuh.
Pathianin
Israel fate hnenah khân Hnam-dang (ram-dang mi) rêng rêng chu ţha taka enkawl
a, dawngsawng turin thu a pe thlap a, dik lo taka hneh-chhiah leh sawisak a
phal lo (Ex.22:21, 23:9, Lev.19:33,34, 23:22, Deut.14:28, 16:10,11, 24:19).
Hnam-dangte hian Israel fate nen-a ang-khata an chan ve theih leh an ţawmpui
theih 3 a awm a:–
(1).
Serh an tan chuan Kalhlen kût an hmang ve thei ang (Ex.12:48),
(2).
Lalpa tâna rimtui meia thilhlan a hlan duh chuan phalsak an ni (Numb.15:14),
(3).
Tualtlânna khuaah an tlân luh phal a ni (Numb.35:15).
Amaherawhchu,
Hnam-dang (ram-dang mi)-ten an Bawhchhiat thiang miah lo thil 6 a awm a,
chungte chu:-
(1).
Chawlhni an serh tur a ni, Chawlhni-ah hna an thawk tur a ni lo (Ex.20:10),
(2).
Pathian hming an sawichhiat chuan tihhlum tur a ni (Lev.24:16),
(3).
Moleka hnena a fa hmanga inthawi chu tihhlum tur a ni (Lev.20:2),
(4).
Mutpui loh tur mutpui chu tuithlar tur a ni (Lev.18:26-29),
(5).
Sa thi ruang khawihtu chu a bawlhlawh ang (Lev.17:15),
(6).
Israel mi leh Hnam-dang mi an inneih-pawlh tur a ni lo (Deut.7:1-6).
A
chunga “HNAM-DANG-TE TÂNA KHAPNA THUPEK 6”-te khian, Thil (issue) hrang hrang
pawimawh tak tak a huam a, Issue 5-ah ţhenin, hetiang hian Sawifiah ta ila:-
(1). CHAWLHNI SERH & PATHIAN SAWICHHIAT: Hei hi Thlarau lam thil a
ni. Kan ram, “Zoram hi Kristian ram” tia kan chhal ngam tak tak dawn a nih
chuan, Hnam-dang lo awm (cheng) ve te pawhin Chawlhni hi an serh ve tur a ni a,
kan Pathian an sawichhiat chuan an chungah dân kan lek ve ngam tur a ni.
(2). MOLEKA HNENA INTHAWINA: Pathian do zawnga Setana biakna leh a
kaihhnawih thil - aien, kutze-en, Vai pathian bân 10 nei biak, etc. tih lama
inhnamhnawih chu, Bible sawi angin ‘tihhlum tur’ a ni!!! Aien, kutze-en, Bân 10
nei biak tih vel hi Hnam-dang ten an ching viau tih chu kan hriat sa a ni.
(3). MUTPUI LOH TUR MUTPUI-TE: Uchûak taka Sex hmang- Chhungte hnai
mutpui te, Mipa leh mipa (hmeichhia leh hmeichhia) innei leh inpâwl te, ran pâwl
te chungah action nâ taka lâk tur a ni. Tuai leh Patil (Gay & Lesbian)-te
chungah dân kan chelek ngam chiah dawn em le?
(4). SA THI RUANG KHAWIH-TE: Sa thi ruang khawih hi Hriselna atâna pawi
thei thil a ni. Hriselna lam kaihhnawih-a hrêm ngai te pawh thlei bik nei lova
action lâk zel tur a ni.
(5). HNAM ISSUE: Hnam-dang nupui-pasala nei-te chungah action lâk tur a
ni. Mingo emaw, Midum emaw, Nupui-Pasala Neitute chu Nehemiah tih angin “kut
thawh meuhvin” action kan la ve ngam meuh ang em le??? (cf. Neh. 10, 13:23-29).
Pathianin
Hnam-dangte tâna Khapna Thupek a Chhuah, a chunga Tarlan tâk-te khi Hnam-dang-ten
an Bawh-chhiat chuan Action la nghal vat turin Israel fate chu Pathianin Thu a
pe thlap bawk tih kan hmu a. Hnam-dangte hi ţha taka enkawl a, an chunga
ţhat-chhuah tura Thupek kan nih ang tho hian, Hnam-dangte hian Anmahni tâna
Khapna Dân an Bawhchhiat chuan dim miah lova dik taka an chunga action la hmiah
hmiah turin Pathianin min phut tel bawk a ni, tih hi kan theihnghilh loh a ţha
hle a ni.
3. THU HMÂWRBAWKNA
Kan
sawi tâk ang khân, Golden Rules hi “Pathian nen-a kan Inkâr” lam aiin, kan “MIHRING-PUITE NENA KAN INKÂR” a ni ber
a. Kan Rilru put hmang te, kan Ţawngkam chhuak te, kan Chêtzia te, leh kan
Thiltih te khân Ringtu Dik tak, Ringtu Nun Duhawm, Midangte tâna Malsawmna Nun,
Nun-Chhenfâkawm, Ringtu Nun Rangkachak Neitu kan ni leh nih loh a Hrilhfiah chiang
mai dawn a ni.
Thufing
chuan, “ACTIONS SPEAKS LOUDER THAN
WORDS” (People May Doubt What You Say, But They Will Believe What You Do) a
ti a. Thusawi aiin Thiltih hian Thu a lo sawi ring zawk daih a, Nun a lo khawih
Danglam daih zawk a lo ni. Thiltih hian Midangte Nun-ah pawh Awmzia a lo nei thûk
zawk daih a, an Nun a lo Hneh thei ber zawk a lo ni. Bible-in, “Miin
in chunga an tih a, in duh tur ang zelin mi chungah pawh ti ve rawh u,” (Luka
6:31) a ti bawk a. Bible aţang ngeiin Mipui Să-hăwk thiltih tenawm-zia leh ţhat
lohzia kan hmu a. An Thiltih Sual Râpthlâk tak tak aţangin Zir tur kan nei ţha
hle a. Hei hian, a Number tam lam ringawt ngaihdăn hi a Pawm-tlâk ber lem lova,
a Zui-tlâk ber lem loh tih a lang chiang hle a ni.
GOLDEN RULES HI KAN MIHRINGPUITE NENA
KAN INKÂR-A HMAN TUR A NI KAN TI A. MAHSE, GOLDEN RULES HIAN VANRAM A KAWK TLAT
MAI LE!!! Chuvangin,
Ringtu, Piangthar inti si, Midangte Khing ut ut ţhin leh an Chhiatna tur zawng
reng mi i nih chuan, i thlarau a ngaihtuahawm hle tihna a ni. I Thiltih duh dân
leh I Chêtzia aţanga chhûtin Ringtu Dik tak i ni lo tih a lang tlat. Lal Isua
nena Inzawm Ringtu Dik tak, Rinnaa awm i nih leh nih loh ngun takin infiah vat ang
che (2Kor.13:5). Chutilochu, Tirhkoh Paulan, “Tun dam chhung chauhva Krista
chunga beiseina kan neih chuan mi zawng zawnga khawngaihthlâk ber kan lo ni
ang” tia a lo sawi ang khân, I Sim lohva, I insiam-ţhat loh chuan
Vanram chu i hlat viau tihna a ni (1Kor.15:19).
Miten
min chhiar, Min thlir reng e,
Ka
awm dân zawng zawng an hai lo,
Krista
nun-mawi leh Chanchin Ţha,
Keimahah
hian hmuh an châk ţhin.
“IF YOUR RELIGION HAS NOT CHANGED
YOUR LIFE, YOU NEED TO CHANGE YOUR RELIGION”
0 comments :
Post a Comment