1. THUHMAHRUAI
Zu
hi Israel fate nun-ah leh an Sakhaw thila bet tlat a nih avângin, Bible pawhin
hian awmze nei takin a sawimawi ve thova (Gen.49:11-12, Ex.29:40, Numb.15:5-10,28:7-14,
Deut.14:22-27,18:4, 33:28, Roreltu.9:13, 1Chro.9:29, Isaia 36:17, Ţah 2:12, Amosa
9:14). Amaherawhchu, Zu ţhatna leh ţhatlohna, a ţangkaina leh hlauhawmna-te chu
Bible-in a sawi chiang hle thung.
Bible-a
Zu Rui Sualte Part 1-a kan sawi tawh ang khân, ZU IN RINGAWT HI SUAL A NI LOVA,
HMAN SUAL (ABUSE) ERAWHCHU SUAL LIAN TAK A TLING THEI THUNG A NI. Apostol Paula
phei chuan, “ZU RUIH HMANGTEN PATHIAN RAM AN LUAH LOVANG” a lo ti tawp reng a
ni (1Kor.5:11, 6:11, Gal.5:21). Hman sual (abuse) kan tih hian, Zu in lova awm
thei tawh lo (addict) leh a ţha lo zawnga (thil sual tih nân-a) hman a huam
thei ang.
Zu
hi hriselna atâna hman ţangkai theih a ni. Kan Damdawi ei leh in tam takah hian
“ZU”(alcohol) hi a tel deuh vek. Chuvangin, a tawk chauhva, Damdawi (hriselna)
atâna hman hi Bible pawhin a phal a, “Tui
chauh in mi ni tawh suh la, i pum avâng leh i dam loh fo avângin uain tlêm tê
hmang ţhîn ang che” (1Timothea5:23) tiin, Apostol Paula meuh pawhin Pastor
Timothea hnenah thurawn a pe hial a ni. Timothea te hunlai hian Zu hi
Kristian-te chuan an hawisan hmiah a. Zu tlêm tel-na damdawi leh thil dang
zawng zawngte kha an hnualsuat tawp a, an hriselna-in a tuar phah hial a. Hei
hi hria-in Apostol Paula pawhin Ephesi Kohhran Pastor Timothea hnenah thurawn
pe-in “ZU CHU DAMDAWI ATÂNA HMANG TURIN” a hrilh hial a ni.
Damdawi
atân leh Hriselna atâna hman loh chuan, Zu hi hman sual a awl hle a ni ang.
Bible-ah pawh Miropui tak tak-ten an buaipui a, an chhiat-phah thu a inziak
nual tlat mai. BIBLE-A ZU RUI SUALTE-PART-1 ah khân kan sawi nual tawh a. Tunah
hian Bible-a Zu rui sualte Chanchin tlêm kan chhui-zui leh dawn a ni.
2.1. LAL AHASUERA’N A ZU RUIH VANGIN
LALNU VASTI A BȂN (Estheri 1:10)
Lal Ahasuera chuan a lal kum 3-naah,
a mi lian-te zawng zawng tân ruai a ţheh a. Ni 180 zet chhung chu, a ram ropui
tak ro-te leh a lal ropui nasatzia a entir a. Rangkachak no chi hrang hrangin
uain chu an sem a. A NI 7 NI-AH CHUAN LAL RILRU CHU UAIN CHUAN A TIH-PUAM SAK
TA A, Lalnu Vasti chu a lallukhum khum chunga mipuite leh milian-te a hmêl
ţhatzia inentir turin Lal chuan thu a pe a. Mahse, Lalnu Vasti chuan Lal
Ahasuera thupek chu a hnial a, Lal chuan a bân phah ta a ni.
Hetah hian Lalnu Vasti hian Lal
thupek a awih lohna leh a zah lohna lam aiin, “A HMEICHHE ZAHAWMNA HUMHIM” (TO
PROTECT HER DIGNITY) A DUH AVÂNGA ZURUI-HO HMAA INLAN HI A DUH LO” niin, Bible
scholar-ten an sawi. An sawi zelnaah chuan Zurui lungpuam ho ni lo ta sela,
Lalnu Vasti hi Lal leh milian ho hmaah hian a inlan êm êm ang tih hi mithiam-te
ngaihdân a ni. Zurui lungpuam-in an lo chhaih a, an lo au nawm-nah tur te, a
ngaihtuah-in a zahawmna humhim nân Lal hi a hnial ta mai niin alang.
He Post chhiartu zinga Hmeichhe-ho
kha nangmahniah inchan ta ula, in pasal zurui lungpuam khân, a Ţhian-te zurui
lungpuam ve bawk hmuh-ah khân in show vel turin ko ta che u sela, engnge in
reaction ni ang? An ţawngkam mawi lo tak tak-te in tuar zo ngut ang emaw chu???
A nih loh leh, Mipa-te khân rui-lo hai-lovin mahni nupuite inleng-te hmaa lo in
show vel turin i koh-chhuah duh i in ring em???
Hetiang dinhmun hi Mizo society-ah
pawh hian kan experience fo tawh ţhin. Zurui lungpuamin kawnga nula kal lai a
lo auh nawm-nah leh a lo chhaih vel leh ţawngkam mawi lo tak tak an lo
cheh-khum ţhin (eve-teasing) hi kan hmuh fo leh kan hriat fo hnu a ni. Rui-lo
hai-lo tân chuan ţawngkam thlah-dah leh ţawngkam chhe tak taka midang ţawngkhum
mai te, an hna (sorkar hna etc.) effect khawp khawpa thil va tih mai te hi thil
awl a ni hauh lovang. Chuvangin, Zu-rui lungpuam chu fimkhur mawlh rawhse!!!
2.2. NABALA ZU RUI-IN PATHIAN LEH
DAVIDA A CHO (1Sam.25)
Nabala
chu mi ropui tak a ni a, Karmel tlânga Berâm leh Kêl sâng engemaw zat a nei a,
Nupui hmêl ţha tak Abigaili a nei bawk a ni. A hausa hle naa, a nungchang
erawhchu a ţha lo hle tih Bible-in a ziak a - mi tawh khirh tak leh sual tak a
ni a, zu ruih a ching hle bawkin alang (25:3, 36). Pathianin Lal atâna hriak a
thih Davida lakah pawh a sual hle a, Davida thil dil pawh ţawngkam chhe tak leh
bung takin a lo hnial fithla tawp mai a ni!!
Nabala
chungchang aţang hian, Pathian ring lem lo, Kohhran ngaihsak lem lo, Rawngbawltute
engah mah ngai lo te pawh an hausa viau thei tih a lang chiang khawp mai. Tin,
Nabala nungchang ţha lo tak leh sual tak ngawt pawh hi Pathian pawi sawina lian
tak a nih tawh laiin, Zuruih a ching zui tlat mai hi a râpthlâk hle. Hausa
bawk, Tawhkhirh bawk, Sual bawk, Zu-ruih ching bawk chu ngaihtuahawm tak a ni. Davida
mi tirhte a lo biak lai hian Nabala hian Zu a ruih leh ruih loh chiang takin a inziak
lo naa, a hnu-a a Zurui awmdân aţanga chhui hian ‘a thinchhe tawk leh a luhlul
tawkin Zu a in rui reng ţhin’ niin Bible Scholar ţhenkhat chuan an ngai a ni.
Tichuan,
Thuthlung Hlui-ah khân Pathian Hriakthih Puithiam leh Lalte zah loh chu Pathian
zah lohna a ni tel nghal zel a. Action pawh Pathianin a la fo ţhin. Nabala Zurui
lungpuamin Davida engah mah a lo ngaihlohna leh a hmuhsitna (challenge) kha
Pathian mit-naute a khawih tlat a, Amah Pathian ngeiin action a la a, a thih
thu Bible-ah a inziak (25:38).
Zuruih
vang emaw, Zu kaih-hnawih thil vang emaw-a Pathian leh Kohhran-te,
Rawngbawltute leh Ringtute hmusit taka, zahpah hauh lo leh pawisa hauh lova
ţawngkhum chiam hi Kohhran Neitu Pathian aţang khian action a awm ve palh ang
tih a hlauhawm hle. Zu i zuar duh emaw, Zu i in duh emaw, Zu i rui emaw, a nih
pawhin Pathian Nung leh a Kohhran-te chu sawichhe tel lo hrâm ang che.
2.3. SIPAI HUAISEN URIA CHU LAL
DAVIDA’N ZU-IN A HRAI RUI (2Sam.11)
Lal
Davida Bethsebi laka a uire hnu chuan, a thiltih sual thup nân, Bethsebi pasal
Uria chu indona hmun aţangin a ko haw a. A nupui Bethsebi bula muttir a tum a
ni. Tichuan, Davida chuan a tirui ta dêr mai a!!! (11:13). Lal Davida thiltih
tum (intention) hi a chiang hle mai. Uria hi Zu-a hrai ruih a, a nupui Bethsebi
bula muttir a tum a ni. Uria hi a nupui bula a mut chuan, fa lo pai ta pawh
nise Davida fa nge, Uria fa tih an hre thei tawh dawn lo a ni.
DAVIDA’N
URIA A HRAI RUIHNA CHHAN BER CHU, A THIL TIHSUAL THUP NÂN URIA HI HMAN A TUM A
NI tih a chiang hle. Mahse, thil mak tak mai chu… “a tirui ta der mai a; Tin,
tlai lamah chuan a in lamah haw lovin a pu chhiahhlawhte zingah mu tur chuan a
chhuak ta a” (11:13) tih a ni ta tlat mai!!! Davida’n a hriatchhuah chuan…
kawng dang a zawng leh a, Uria chu induna hmunah a thi ta tho a nih kha!!!
Davida
thiltih aţang hian, Zu zuar te, Zu in-ruih te, tute emaw Zu-a hrai ruih te, Zu
in tur midangte hnena pek te hi a tum lian ber chu… thil ţha lo thlen-tir leh
thilsual tih tir bâk hi a tum dang a lo awm hauh lo tih a chiang hle mai. Hemi
avang hian, Bible pawhin Zu-zuar leh midangte hrai ruitu chu a haw hle a, “A
ŢHENAWM HNÊNA ZU INTÛR PETU CHU, A CHUNG A PIK E, NANG, AN SARUAK I HMUH THEIH
NÂNA I TÛR CHAWHPAWLHA TIRÛI TU CHU!” a lo tih hialna chhan kha a ni (Isaia
5:11, Habakuka 2:15).
Chuvangin,
rilru ţha tak leh thianghlim takin, thil ţha tak a chhuah beiseiin Zu i in
emaw, midang hnena Zu in tur i pe emaw, Zu hi i lo zuar emaw a nih chuan thil
lawmawm tak a ni ang. Amaherawhchu, mi tam takin Zu hi an hmang-sual a, an in
thiam lova, an chhiat-phah a ni tih erawh hi chu hre reng ang che.
2.4. LAL FAPA AMNON CHU A ZU-RUIH
LAIIN THAH A NI (2Sam.13:28-29)
Lal
Davida thiltih, Bethsebi laka a thiltih sual thup nân-a ZU a hmang ang khân, a
fapa Absaloma chuan, a Farnu Tamari phuba lâk nân, ZU BAWK CHU HMANRUAA
HMANGIN, A UNAUPA LAL FAPA AMNONA CHU ZU-IN A HRAI RUI A, A RUIH VANG LAIIN A
THAT VE TA HMIAH MAI LE!!! Bible-a kan hmuh “Amnona uain in-a a hlim laiin”
(13:28) tih-ah hian, “hlim” tih hi “rui” tia lehlin tur ni awm tak a ni. Part-1
a kan sawi tawh ang khân, Israel Lal leh an Fapate hi Indo-mi (warrior) an nih
avângin “rui-lo hai-lo” chuan mi 2/3 pawhin han cho mai leh hneh mai theih an
ni lo.
Chuvangin,
Absaloma pawhin hei hi a hrechiang hle a, Amnona beitu tur-te hi “Chhiahhlawh”
(Sipai ni lovin) mai an ni lehnghal a. Amnona Zu rui lai a nih ngawt loh chuan hneh
a harsa hle dawn tih a hre reng a ni. LAL FAPA ABSALOMA’N AMNONA A HRAI RUIH-NA
CHHAN LEH A THILTIH TUM HI A CHIANG HLE. AWLSAM TAKA A TIHHLUM THEIH NÂN AMNONA
HI ZU-IN A HRAI RUI HMASA A NI.
Khawvel
dang chu sawi loh, Mizoram-a Police/Media Reports ţhenkhatah pawh hetiang lam
hawi kan hre fo tawh. Pawngsualtute leh Tualthatte inpuannaah chuan, an
pawngsual tur te, an thah tur te kha zu-in an hrai rui hmasa a, an tha leh
thiamna (strength & skill) hmang thei lovin an siam hmasa ţhin a ni. Zoram
pawh hi in enchiang ila, inpuang ngam awm ta hlawm sela. Thilsual tih duh
avânga Zu in a, Zu ruih hnu-a thil ţha lo tak tak khawih zui ta hi engzât tak
awm ang maw?
Anih
loh pawhin, Tualthat te, Mi Pawngsualtu te, Insual bur bur ţhin te, leh Thil rûk
ching te, leh Pawi khawih ţhin tam tak te hi Zu an in ruih hnu-a râpthlâk tak
taka che ta hi a tam zawk an ni mai lovang maw??? Chuvangin, Zu hian a ţha lam
aiin a chhe lamin nghawng a nei tam zawk daih a ni tih hi i hre thar leh mawlh
teh ang u.
2.5. SURIA LAL BENHADADA-TE CHU AN
RUI A, AN TLÂWM PHAH (1Lalte 20)
Suria
Lal Benhadada leh amah ţanpuitu Lal 32-te chu Samaria bei turin an lo thawk a.
Israel Lal leh upa-ho zawng zawng chuan Suria mite hi hneh an in ring thlawt lova,
tihngaihna an hre lova, an mangang hle a ni. Tam pawh an in tam hleih nangiang
a, “Israela thlahte chuan kêl no tlêm tê tê rual hnih ang lek hian an va ep ve
a. Suria-hote erawh chu a ram khah-in an khat mup mai a” (20:27) tiin a inziak
a ni. An tam hneh êm avângin Suria Lal Benhahdada hote hian hnehna an chang
ngei dawnin an hria a ni.
Amaherawhchu,
Suria Lal Benhadada leh Lal 32-te hian Zu hi an duh hle tih a chiang hle mai. Indo
tura an kalnaa Bûktê-ah tak ngial pawh Zu an in hman zel mai a ni!!! (cf.20:12).
A tuka indo tur leh Samaria khaw bei tura an kal pawh hian Suria Lal Behadada
leh Lal 32-te hian Bûktê-ah Zu bawk an in leh tho a nih chu!!! Hetah phei hi chuan,
Zu hi an in satliah tawh lova, an rui hle tawh niin alang nghe nghe (cf.20:16)!!!
Tichuan, an han inbei chu…. Zu ruih leh Zu rui lo inbei chu an lo inthlau deuh
a ni ang, Israela thlah-te chuan Suria mite chu an hneh a, Suria Lal Benhadada
pawh thu an tiam tir hnu-in an chhuah leh ta a ni.
A
tawi zawngin sawi ta ila, SURIA LAL BENHADADA LEH A HOTEN ISRAEL THLAHTE AN
HNEH LOHNA CHHAN BULPUI BER HI ZU AN RUIH VANG A NI. Pathian in-rawlh hun hi
chu a hnulamah a ni zawk tih kan hmu thei. Chuvangin, Zu hi damdawi atân kan
hmang emaw, Lalpa Zanriah Sacrament atân kan hmang emaw a nih ngawt loh chuan,
rui khawp khawp-a kan in chhung chuan Zu hian Tisa leh Thlarauvah min tichhe
zel dawn tih a lang chiang hle. A Hmang-thiam-dawn-lo tih hriat sa reng Naupang
hnena Chem hriam tak pek chu, atân a hlauhawm dawn tih chu thil chiang-sa a ni.
3. TLÂNGKAWMNA
Kan
Thu khel lai Tlângkawmna atân, a hnuaiah hian Thuziak hrang hrang aţanga ka
lâkkhawm, “ZU HNATHAWH DÂN LEH ZU IN ŢHIN-TE MIZIA LEH RILRU PUT-HMANG” an sawi
ka rawn târlang a, ngaihtuah zui ţheuh ila. Source chiang tak ka hmuh theih loh
apiangte chu Question mark ka dah zel a, Source hria kan awm chuan Comment
lamah rawn tarlang zel thei ula a lawmawm hle ang.
1.
Zu-in zahna a ti bo a, zah-pah engmah kan nei lo,
2.
Zu-in kan sawi ngam loh min sawi tir,
3.
Zu avangin Nula bulah kan che huai ngam,
4.
Zu avangin kan pa bik riau-in kan in hria,
5.
Min ti-phûr a, Chaw ei a ti-tui,
6.
Mizo hmeichhiain min ngaisângin, an lawm tlats,
7.
Min ti zauthau a, tisa châkna min pe,
9.
Pawisak kan nei tawh lova, Thih sak pawh kan ngam,
10.
Zu hi mimâwl apiangah a thawk nâ,
11.
Zurui chu en la, Zu ţhat lohzia sawi tam a ngai lo (Saville?),
12.
Zu no tinah hian Ramhuai a awm (Koran?),
13.
Zu hian Result 3 a nei- Ruihna, Nawmchenna, Inchhirna (Annacharis?),
14.
Zu thlarau tak hi chu aw, eng hming nge ka vuah tak ang? Heti taka mihring
tichhetu hi ‘Ramhuai’ ka ti tawp mai (Shakespeare?),
15. India
ramah hian darkar 1 chhung chauh Dictator-ah min dah ta sela, ka thiltih hmasak
ber tur chu, zangnadawmna pe miah lovin Zu-dawr zawng zawng ka khâr vek ang”
(Mahatma Gandhi?)
0 comments :
Post a Comment