1. THUHMAHRUAI
Vawiina kan zir tur hi mi țhenkhat chuan, an lo helh leh mai thei. Hmanniah
pawh Bible Lehlin fuh tâwk lo deuh siam țhat a ngaih thu ka sawi kha. Mi pakhat
chuan, “Mizo Bible sawichhia, Kohhran do, Kohhran khei leh kher, Kohhran
chhiatna lai zawng char char” angah min lo puh a. “Kohhran ațanga chhuak a, Pâwl
dang din turin min ti hial” nia mawle!!!
Bible Lehlin țha ber pâwla ngaih, KING JAMES VERSION 1631 (KJV 1611
Reprint)-ah khân, “UIRÊ RAWH” (Ex.20:14)
tiin an ziak kuau mai!!! An tihsual hrechhuakin, Bible chu an la-khâwm a, an hâl
deuh vek a! Mahse, pawi a khawih nasa hman hle. Tun thlengin hmuh tur ala awm
bâkah, mi tam takin, kha Bible (KJV 1631) kha “UIRÊ BIBLE,” “MISUAL BIBLE,”
“MISUAKSUAL BIBLE” (Adulterous Bible,
Sinner’s Bible, Wicked Bible), tiin, diriam takin an ko nawmnah phah a ni.
Bible diriamtute leh ko nawmnahtute hi pawng huat ngawt chi an ni lo. A bulpui leh a chhan ber zâwk chu, KJV 1631 Chhuahtu (Publisher)-te thiam loh a ni tlat alawm. Engah nge, “Uirê rawh” tia an lehlin (dah) teh rêng ni? Lehlin sual leh lehlin dik loh hi a pawi a ni!
2. HANG THEM NOT LET THEM GO!?
Thawnthu-a an sawi țhin kha kan la hre âwm e. Governor chuan, Rûkrûk
leh Tualthah thu-a an man, an khaihlum tur zinga, a Unaupa chhanchhuah tumin,
Thirhrui, “HANG THEM NOT, LET THEM GO”
(Khaihlum lovin, chhuah zalen rawh u) tih chu ziakin, a thawn tir a.
Thirhrui Thawntu chuan, “comma” (,) inziakna lai chu a lo copy sual a, “HANG THEM, NOT LET THEM GO” (khaihlum
rawh, chhuah zalen suh) tiin a thawn ta a. Roreltu-in Governor thirhrui a lo
hmuh chuan, thupêk angin misualte chu a khaihlum ta a ni. Comma (,) awmna lai
tur a dik loh avângin thil pawi tak, thihna hial a thleng ta a ni!
Kan ramah hian, Kristian inti-te zinga rin-hranna hrang hrang leh
Liberal theology (Bible dal taka pawmna) a awm tam viau-na chhan hi, kan Bible
Lehlin chiang tâwk lo, ngaih-sual theih tur, ngaihbelh sual leh kalsual-pui
theih tur awm nual hi a chhan bulpui ber a ni thei ang em? tih hi Zawhna
pawimawh tak a ni.
3. “ZÂWLAIDI” TIA INZIAK HI A
DIK ANG EM?
Mizo Bible-ah, Gen.30:15-ah leh Hla.7:13-ah “Zâwlaidi” chungchâng hi
kan hmu a. A inziahna lai dinhmun (context) en hian, Mizovin “Zâwlaidi” kan tih
nên chuan thil hrang daih niin a lang ta tlat mai!! Hei hi Mizo Bible Letlingtu
leh kan Kohhran-a Pathian thu lama mithiam-te (Theologian) hian an hre lo nge,
an hmuh-hmaih hlauh nge aw???
Hla Thlankhâwm-te 7:13, “Zâwlaidi hlovin rimtui a chhuah” tia inziak pawh
hi, a sawi tum chu, “Zâwlaidi hi a rim tui thu leh, a rimtuina a chhuah thu” lam
hawi a sawina niin alang. Tin, helaia “Zâwlaidi” anga inziak hi Mizovin “Zâwlaidi”
kan tih leh kan sawifiahna nên chuan chuan thil inang lo tak a ni leh bawk a
ni.
He Bible chang 2-a “Zâwlaidi” tia kan Lehlin (translate), he țawngkam
(Zâwlaidi) hi chu a ngaihsual theih viau dâwn a ni tih kan hriat a țha hle awm
e. Kan Bible ngei pawh miin an hmu khawlo theih phah dâwnin alang. Engtin nge
kan tih ang, engnge i ngaihdân le?
Zâwlaidi hnathawh kan hriat dân ber pawh, Tlangvâlin amah duh hauh lotu
Nula a ngaizâwng a. Nula chu a induh-tir theihna tur hmanraw awmchhun chu, Zâwlaidi
a ni. Zâwlaidi hi a hnawih (tâh) tûr chi leh in tûra telh chi a awm ni-âwm tak
a ni. Chutianga miin Zâwlaidi a hman chuan, âtchilh leh thihpui khawpin
hmangaihna leh duhna kha a thawk ta țhin a ni awm e.
A chunga kan sawi tâk ang khian, Mizovin, “Zâwlaidi” tia kan hriat hi
chu, ramhuai hnathawh nêna inzawm (demonic control/connection, etc.) emaw, dawi
lam thil nêna inkungkaih leh mitdawihvaih lam tel (witch craft, evil/black
magic, etc.), chutiang lam nêna inzawm leh inzûl ang chi hi Zâwlaidi leh a
hnathawh kan ngaihdan tlângpui niin alang.
Gen.30:15 & Hla.7:13-a Mizo Bible-a “Zâwlaidi” tia kan dah hi, Hebrai
țawng chuan, “DŪḎĀ’ÎM” a ni a. Rakili’n a laizawnnu Leaii hnên ațanga a dil chhan, a context
en hian, “fa neih theihna tûr kawnga țanpuitu Ramhmûl damdawi (Fertility plant
or Medicinal plant. Plant used as medicine that people believed helped a barren
woman become pregnant) a ni” zâwkin a lang.
Hmânlai chuan, fa neih theihna atân a rah emaw, a bâl emaw, an ei țhin a
(used by the ancients as a means of promoting child-bearing). Tun thlengin Arab
ho khuan an la hmang zui zêl niin an sawi. A rim hi a nâ viau na a, a rimtui a,
rimtui siam nân te pawh an hmang bawk.
MIZOVIN “ZÂWLAIDI” KAN TIH HI CHU DAWI LAM THIL NÊN-A INZAWM A NI A, FA
NEIH THEIHNA TUR ATÂN KAN HMANG NGAI LO. CHUVANGIN, HEB. “DŪḎĀ’ÎM” HI MIZOVIN
“ZÂWLAIDI” KAN TIH NÊN CHUAN, THIL INANG LO TAWP, THIL HRANG DAIH A NI.
English Bible-ah “MANDRAKE” tiin an dah deuh vek a. English-in “Mandrake”
or “Devil’s apple” (Mandragora autumnalis) an tih hi Dawi thiamna lam leh Dawi
thil (witch craft, evil/black magic, etc.) nên-a inzawm a ni. Mythology lam ațanga
a hming hi an chhawm a ni a, “chhiatna thlentu, mei tikangtu ramhuai tê reuh tê,
Mandragora” angin an sawi țhin.
Tichuan, Ramhuai hnathawh leh Dawi lam thil nên-a inzawm anga an ngaih
ve vâng nge, DŪḎĀ’ÎM chu English Bible-ah hian “Mandragora” (Eng. Mandrake, Gen.30:15
& Song.7:13) tiin an lo dah (translate) ve a. Hemi chungchâng hi Secular
Film, “Mandrake the Magician” & “Harry Potter” Thawnthu ah te pawh kan hmu.
He English Bible tihsual hi kan Mizo Bible Letlingtute thu lâkna hnâr (Lehlin
sual chhan) a ni thei ang em? Hebrai/Aramaic Bible ațangin Letling ta sela
chuan, DŪḎĀ’ÎM awmze dik tak (root-meaning) hi an hrechiang hle awm si a. English
Bible ațanga an Lehlin avangin Mizo Bible-ah pawh hian an tisual ta a ni mai lo
maw? tiin a ngaih-ruat theih a ni.
Mizo Bible-ah hian, “Zâwlaidi” tia kan hmang zui zêl dâwn a nih chuan, miin
an ngaihdân tur leh an rilru-a a thawh dân tur hre rêng chungin, Bible zirtirna
nên pawh a inrêm chiah ang em? tih thlengin kan ngaihtuah tel a ngai bawk ang.
Thlarau Thianghlim hming zinga pakhat Greek “ALLON PARAKLETOS,” Johana
14:16, 26, 16:7-a kan hmuh pawh, English Bible Lehlin zuiin, “THLAMUANTU” (Comforter)
tiin kan dah ringawt a. Greek “ALLON PARAKLETOS” hi, a mala dah dawn chuan “SAWIPUITU”
(Advocate) tih hian a hnaih ber a. Hei hi a huam kim lo deuh nia kan hriat
chuan, Greek țawng “PARAKLETOS” (advocate, mediator, counsellor, etc. another
of the same kind) hi hman mai a him berin a lang.
Kan Mizo Bible Letlingtute khân, Hebrai Bible/Aramaic Bible ațang chuan
Letling ta sela, “Zâwlaidi” tih lam hawi zâwng kher hi chuan an dah dâwn em ni?
Thil intu lo lutuk leh min hruai-sual thei țawngkam a ni si a??? tih te hial ka
rilru ah a awm a. Hei hi Hriat châkawm tak leh Zawhna lian tak a ni ta a ni. Thu
hlui hre pha chin leh Ngaihtuahna zau pu pha chin ten lo sawi teh u.
4. RAMHMÛL DAMDAWI (MEDICINAL
PLANT) A LO NI ZAWK ELO?!
Gen.30 & Hla.7:13-a “Zâwlaidi” tia inziak hi chu, Medicinal Plant (Fertility
plant) a ni a. Mizoramah pawh chi hrang hrang kan neih ang hi ni maiin alang. Thlai
zingah hian, Mit tâna țha bîk, Kawțha lo tâna țha bîk, Pumpui tâna țha bîk,
Cancer tâna damdawi țha bîk, etc. kan neih ang hi a ni. Rakili’n a laizawnnu
Leaii hnên ațanga a dil pawh hi, “Fa neih theihna tûra țanpuitu thlai chi khat
(Fertility plant or Medicinal plant) a ni” a. Rakili leh Leaii-te chungchâng
ațang ringawt pawh hian, Isrel fate khân an lo ngaisâng hle a, an hmang viau niin
a hriat theih.
5. THU TLÂNGKAWMNA
Inkhâwm bâng, inchei tâwk tak pakhat chu, mi tamna laiah chirh-diakah
tlu palh ta hlauh sela. Thawh tum lovin, chirh-diakah chuan mu ta rêng mai sela!
Miin engang in nge an ngaih ang?
Pathian thu nung, kan thlarau lam nunna, Chatuan nunna (Lal Isua) kan
neihna bul ber si, chiang lo leh fiah lova a awm a, kalsual-pui leh tlûk sual-pui
an lo awm hian, Tunge mawhphur? Engnge kan tih tur? Dik thei ang bera Lehlin
leh felhlelh deuh lai siam țhat zung zung hi kan tih tur pawimawh tak a ni dâwn
lawmni?
Tunlai ka rilru-a riak tlat chu, Tirhkoh Paulan, “Mi tam takin Pathian
thu hi mite buma sumdawn nân an hmang…” (2Kor.2:17; cf. Lk.19:23, John 2:16) a
tih angin, Rawngbâwlna (Lal Isua, Kohhran leh Bible) hi Eizawn nân, Sum hmuh nân
chiah kan lo hmang rêng em? tih hi in-zawh ngai tak a ni ta!!??
Lal Isua leh Kohhran țanin kan bei nasa hle emaw kan ti ang a. Kan dinhmun
leh kan thiltih (status, ministry & achievement)-te chhuang takin, “Lalpa,
I hmingin THU TE KAN SAWIIN, I hmingin RAMHUAITE KAN HNAWT CHHUAKIN, I hmingin THILMAK
TAM TAK kan ti thin lovemni?…” kan ti de de ang a. Mahse, Lal Isuan, “NANGNI
THIL SUAL TITE U, KA HRE NGAI LO VA CHE U, KA HNÊN ATÂ HI KAL BO RAWH U” min
rawn ti țhuai mai ang tih a hlauhawm hle a ni!!! (Matt.7:21-23).
0 comments :
Post a Comment