1. THUHMAHRUAI
Thil Tih-sual rau rau-ah chuan,
Mosia Thil tih-sual hi a pawi ber awm e!! Kanan ram a luh theih loh phah a. A
thih hnu-ah leh zel pawh a ruang thlengin Setana leh Vantirhkoh Mikaela’n an la
inchuh zui a nih kha!!! Hruaitute pawimawh-zia leh, Hruaitu tân chuan, thinrim
laia Țawngkam leh Thiltih Fimkhur a, in-sûm a țul nasat-zia min hrilh nawn
mawlh mawlh a ni. Mosia dinhmun aţang hian Hruaitute hian midangte an hruaisual
(misguide) theih zia te, midangte an hnuaichhiah (oppress) theih zia te, lal an
hrawt nasat theih zia te leh an nihna leh lalna (status & power) an
hman-sual (abuse) theih zia te a lang chiang hle a. Hruaitu thil tih sual-in
anmahni ngei a tihchhiat dân leh midangte pawh a khawih-pawi theih zia alang
chiang hle. Thlarau lama tih-sual neih phei chu a pawi thui lehzual awm e,
chatuan a daih dawn si a. Chuvangin, Bible chuan kan ţawngkam leh thiltih-te fimkhur
turin min ti a, “I thu chuan thiam a chan tir ang che a, i thu vêk chuan thiam loh a
chan tir bawk dawn che asin” tiin min lo vaukhan lâwk tawh a ni (Mat.12:37).
2. HRUAITU ROPUI
MOSIA
Bible-ah hian Lal Isua tih-lohvah
chuan Mosia hi Hruaitu ropui ber a ni. Bible Scholar-te chuan, “Lal
Isua hi chu Messiah a ni a, Pathian Fapa a ni a, Mosia, mihring ve mai nên chuan
tehkhin chi a ni lo. Chuvangin, Mosia hi Tungchhova piang tawh mihring zingah
chuan Hruaitu ropui ber a ni e,” an ti. A pawmawm viau.
Mosia kha Pathianin a chhuangin, a
fak khawp mai, “Mosia chu lei chunga mihring zawng zawnga zaidam lâwtlak a ni a… Ka
chhiahhlawh Mosia hi zawng… ka chhûngkaw thu zawng zawngah chuan a rinawm a ni.
Ani nên zawng ţawngkain thurûk awm lovin tlang takin kan inbia ang a; LALPA hmêl
pawh a hmu ang” a tih ngat kha a ni (Numb.12:3, 7-8). Theologian-te
pawhin, “Judate Zinga Hruaitu Ropui Ber”
(Greatest Jewish Leader) tiin an vuah hial a ni. Mosia hi Hruaitu ropui chauh a
ni lova, Zawlnei leh Dân Petu leh Bible-a Lehkhabu Pawimawh Ber 5-te Ziaktu
(Prophet, Lawgiver & Author of Pentateuch) a ni tel bawk a ni.
Mosia kha dik leh ţha a tih-ah chuan
a huaisen zia leh a inngaihtlawm theih si zia kha a mak hial zawk. A Unau
(chipui) tidudahtu Aigupta-mi kha a that hmiah ngam a!!! Lalpa’n Israel fate
Hruaichhuaktu atâna a duh avangin Median ramah a hnawtchhuak a, lungawi tak leh
thuawih takin Beram vêngin thlalêrah kum 40 lai tlâwm takin a awm leh thei mai
a nih kha!!! Aigupta Finna zawng zawng zir chhuak a ni a, tunlai angah chuan
nise Ph.D. Degree hi 5 vel tal nei turah a ngaih theih ang.
Pathianin Mosia a koh laia, “Kei
mi ţawng mawh ka ni si a,”
(Ex.6:30) a tih hian, Mizovin “Dang-âwk” kan tih lam hi sawi a tum lo. Tirh.7:22
Kan en chuan hei hi a chiang hle, "Tin, Mosia chu Aigupta rama mite finna
zawng zawng an zirtir a, a thu-ah leh a thiltihah a ropui êm êm a (mighty in
words & in deeds)” tiin a inziak a. Chuvangin, “Țawng mawh” tih hi
“țawng muang” tihna emaw, “țawng thiam țha tawk lo” sawina emaw, ni zawkin
alang.
Mosia khân, Kum 40 a tlin thlengin Aigupta
țawng (leh Hebrai țawng tlêm) a hmang a. Kum 40 dang kha (Hebrai țawng leh Aigupta
țawng hmang miah lovin) Median țawng hlir a hmang leh thung a!! Chumi hnu-a
Aigupta țawng leh Hebrai țawnga Thu, thiam tak leh nâl taka Pharaoah hmaah leh
Israel fate hnena va sawi-kawp chu atân thil harsa tak a nih thu a sawina ni
zawkin alang. Chuvangin, Pathian pawhin a hriatthiam-pui hle a ni ang, Aiguptaa
awm, a unaupa Arona (Aigupta țawng leh Hebrai țawng thiam kawp leh thiam nâl
tak) kha Thusawitu (Spokesman) atân a ruat sak ta rêng a nih kha (Ex.7:1-2).
3. MOSIA TIH-SUAL
7-TE
Hruaitu Ropui Mosia chuan, a hruaitu
nihna leh a mihrinna hmang sualin Ramtiam pawh lut thei lo khawpin Pathian pawi
a khawih ta tlat mai!!! Bible Scholar-te chuan, Hruaitu Ropui Mosia khân Kadesh
hmuna Lungpui bulah khân Pathian chungah “Thil
Lian Tak Tak 7 A Tisual” an ti a, Chungte chu kan zir-ho dawn a ni. Numb.20:8-a
kan hmuh angin, Pathian Thupek hi a chiang tawk hle, "I Tiang la la,
pungkhâwmhote chu awmkhâwmtîr la, nang leh i unau Arona nên, an mithmuhah Lungpui
chu a tui tichhuak tûrin hrilh la; Lungpui atâ chu tui i lâkchhuahsak ang a;
tichuan pungkhâwmho leh an rante chu i intir dawn nia," tiin.
Pathian Thupêk khi a chiangin, a tam
lo hle a. Mahse, Mosia khân a zawm mang hlek lo mai a!!! Amah duhdân angin a Țawngin
Thil a ti ta hmiah hmiah mai a, Thil 7 lai a tisual ta nghe nghe a ni. Heng
Mosia Tihsual 7-te hi tawi tê tê-in i lo en-zui lawk teh ang.
3.1. HELHMANGHOTE
U!!! (Numb.20:10):
Israel fate chunga Mosia ţawngkam
hmasa ber hi a nâ hle mai!!! Israel faten an la nâ lem lo!!! Lâk nât na-châng
an hre lo nge? Pathian zawkin a la nâ êm êm tlat mai le!!! Mosia ţawngkamah
hian Pathian hi a nâ ngawih ngawih a ni. A chhan chu, Israel fate Neitu leh a Dintu
leh Siamtu a ni tlat a ni. Mosia ţawngkamah hian, “Nihna, Hlawhtlinna, Malsawmna, Lalna
leh Thuneihna Hmansualna” (abuse of power & status, etc.) a lang
chiang hle. Pathianin Israel fate Hruai chhuak tura a ruat avangin, Mosia hi a
indah-sâng hle a, a inhmu-lian hle a, “Lal ber, Thunei ber, Kei ber” emaw a
inti ta niin alang. Miin Thuneihna, Hlawhtlinna leh Dinhmun ţha an lo chan
hian, a Petu leh Malsawmtu Pathian theihnghilh-in, Midangte an hmusit a, “anmahni
chauh an inhmu ta ţhin” hi Pathian laka an tihsual lian tak a ni fo ţhin.
3.2. PATHIAN AIAH
“KAN” A HMANG!!! (Numb.20:10)
Israel fate hnena Mosia ţawngkamah
khân, “Pathianin” tih aiah “Kan” (we) a hmang kha a pawi hle. Kha “Kan” tih ţawngkam
a hman khân, Pathian a dah chungnung lova, Pathian aiin anmahni (an unau) kha
an indah-sâng zawk tih a târlang a (Cf. Jak.4:13-17). A ţawngkam hman, “He Lungpui
atâ hi tui kan lâk chhuahsak dawn che u em ni?" a tih aţang hian,
Pathian Thiltihtheihna a hmu ropui tâwk lova, Pathian a chawimawi tâwk lova, a
thiltih-ah Pathian a tel ta lova (not recognized God), Israel fate pawh engah mah
a ngai lova, amah leh a unaupa Arona chauh chu an inhmu-lian lurh tih a lang
chiang hle.
3.3. LUNGPUI BE
LOVIN ISRAEL FATE A BIA!!! (Numb.20:8, 10)
Pathianin Mosia hnena tih tur a
hrilh kha a chiang tawk hle, “an mit-hmuhah Lungpui chu a tui tichhuak
turin hrilh la” (Speak to that Rock) tih a ni. Mahse, Mosia khân Lungpui
be (hrilh) tura a tih chu be (hrilh) ta lovin, Israel fate chu a be (hrilh) ta zawk
hlauh thung a ni. Pathianin a hrilh loh dân (a thupek loh ang zawng) daih-a Mosia
a che leh a ţawng ta mai hi, Pathian thin a ti-ur hle tih a lang. Mosia hian hre
reng chunga a ti-luiah Pathianin a ngai niin alang bawk.
3.4. LUNGPUI BE
LOVIN, TIANGIN A VUA!!! (Numb.20:11)
Bible-a kan hmuh angin, “Tin,
Mosia chuan a bân a phar a, Lungpui chu a Tiang chuan vawi hnih a han vua a”
tih a ni. Mosia tihsual dang leh chu, Pathianin Lungpui kha a tui tichhuak
tura hrilh turin a tih kha hrilh ta lovin, a Tiangin a vaw ta zawk a nih chu!!!
Bible Scholar ţhenkhat chuan, “Mosia’n Lungpui hnena a tui tichhuak tura a
hrilh lo hi a pawi viau tawh naa, a aia pawi leh serious zawk thil a tihsual
chu, Lungpui a vua hi a ni e” an ti!! An sawi zelnaah chuan, Lungpui hi
Lal Isua Entirna a ni a (cf. Deut.32:4, 1Sam.2:2, 2Sam.22:2, Sam 18:31, Isaia
17:10, Mat.16:18,etc.). Tichuan, Lungpui vuak hian Lal Isua hmuhsitna leh
tihduhdahna leh khenbehna a entir a, Thuthung Thar hun ang atân phei chuan, Lal
Isua Khengbettute zinga tel ang a ni e, an ti hial!!!
3.5. PATHIAN THUPÊK
LOH THIL A TI-NAWN-LUI!!! (Numb.20:11):
Pathian Thupêk lohvin Lungpui a Vuak
mai-ah a tawp lova, LUNGPUI KHA VAWI 2
LAI A VUA A NIH CHU!!! Mosia hian Pathian Thupêk loh thil a tih mai bâkah,
a ti-nawn-lui kher tihna a ni. Mosia thiltih dân hi Mihring pawhin ngaihthiam
leh ngaihdam har kan tih ber ţhin ang kha a ni. Miin, hriatlohna leh hriatsual
avanga thil an tisual a nih chuan, hriatthiam leh ngaihdam a har lo. Mahse, hre
reng chunga tisual-lui mai piah lama, ti-sual-nawn-lui kher hi chu a rûnthlâk
a, a thinrim-thlâk tak zet zet ţhin. Mahni in-enfiah nân hmang ta ila, “Pathian
Duh-loh-zawng a ni”, tih hre reng chungin Thil sual i ti-nawn-lui-fo ţhin em? I
ti-sual-nawn-lui-fo ţhin a nih chuan Ringtu ngaihtuahawm tak i ni ang.
3.6. PATHIAN A
RING DUH LO!!! (Numb.20:12)
Mosia Thiltihsual kha, a pâwnlama lo
lang-chhuak chauh kan hmu a. Mosia chhungril lama Pathian pawi sawi-tu ber zawk
chu Bible-in min târlan sak a, “Tin, LALPA’N Mosia leh Arona hnenah chuan,
"MI RIN LOHVA Israela thlâhte mithmuha mi chawimawi loh avangin heng
pungkhawmho hi ka pêk ramah chuan in hruai lo vang," a ti a” tiin.
Mosia’n Pathian Thupêk a kalh te, Pathian Thupêk a lo tih-danglam te, Mahni a
indah-sân te, Rawngbawlpui (Israel)-te a hmuhsit te, Hre reng chunga thil a
tihsual-nawn-luih te kha Bible chuan, “Pathian a rin duh loh vang” tiin min hrilhfiah
sak a ni.
3.7. PATHIAN A
CHAWIMAWI DUH LO!!! (Numb.20:12)
Mosia Thiltihsual zinga Zir tur pawimawh
tak mai kan neih pakhat chu, “PATHIAN A
CHAWIMAWI LO” tih thu hi a ni. Bible-ah, “Tin, LALPA’N Mosia leh Arona
hnenah chuan, "Mi rin lohva Israela thlâhte mithmuha mi CHAWIMAWI LOH
AVANGIN heng pungkhawmho hi ka pêk ramah chuan in hruai lo vang," a ti a” tiin
a ziak a.
Mosia khân, Pathian aiin amah (an
unau) kha a indah pawimawh a, a indah sâng zawk a, a ţawngkam chhuakah pawh khân,
“Pathian” aiah “Kan” a hmang a, Pathianin Tih tur a hrilh pawh, a hrilh loh dân
ang zelin a ti a nih kha. Tin, Pathianin Amah an chawimawina hmun tur atâna a
duhthusam hi a sawichiang hle a, chutah chuan Mosia hi a failed chiang hle bawk,
“Israela
thlâhte mithmuha mi chawimawi loh avangin” tiin Pathianin a sawi lang
kher a ni.
Ringtute hi a rûk leh a lang (rilru
& taksa)-a Pathian fak leh chawimawi tur kan ni. Mite hmuh loh laia Pathian
kan biak a, kan fak a, kan chawimawi hi Lalpa lawm-zawng a ni. Chutihlaiin,
Pathianin Amah kan chawimawina leh fakna a lawm êm êm chu, mite zingah, mite
hmuh lai ngeia Amah kan fak leh chawimawi hi a duh ţhin a ni. Lal Isua’n, “Mite
hmaa mi ţan apiang chu ka Pa Vâna mi hmaah ka ţan ve ang” a ti a (Mat.10:32-33).
Herod Agrippa kha Pathianin malsawmna tam tak a pe a. Mahse, mipui hmaah a Petu
Pathian chawimawi nân a hman duhloh avangin chawplehchilhin a thi a nih kha
(Trih.12:20-24).
4. SETANA LEH MIKAELA’N
MOSIA RUANG AN IN-CHUH!!!
Bibe-ah, “Nimahsela, Mikaela, Vantirhkoh
chungnung ber mah khân Diabola nen an inbei a, Mosia ruang thu-a an inhnial
laiin Diabola chung thu rêlsakin a
sawichhe ngam lo va, "Lalpa’n hau zawk che rawhse," a ti ta zawk a” tih
ziak kan hmu a (Juda 9). He Mosia ruang inchuh thu hi Bible Bu dangah in-ziak
hmuh tur a awm lo.
Mosia kha a thih khân, Ramtiam lut
lovin, Moab rama Nebo tlânga ruam pakhatah, tuma hmuh chhuah theih loh leh hriat
theih lohna tur hmunah a ruang kha phûm a ni a (Deut.34:5-6). Mosia ruang a rûka
phûm chungchangah hian, Ngaihdân tlânglawnah chuan, Setana’n Mosia ruang hi sual
hmanrua (diabolical purpose)-a hmang a, engtiti emaw-a Israel fate bum a, Pathian
(idol/god/object of worship) anga biak tir a tum ang tih Lalpa Pathianin a hlau
niin an ngai. Sebawng no lem an biak aţang khân Pathianin Israel fate hi a
fimkhur-pui hle niin alang. Chuvangin, Pathianin Vantirhkoh chungnung ber
Mikaela chu tirin, Setana’n Mosia ruang chu thil sual tih nân-a a hman lohna
turin a ven-tir ta a ni.
Speaker ţhenkhat-ten an thusawi
apianga Setana leh a hote an duh hun huna Hremhmun lama an tir-liam zung-zung ma
ţhin leh an tir-liam zing-ut mai ţhin erawh hi chu a mak deuh!!! Vantirhkoh
chungnung ber Mikaela meuh pawhin Setana hi hauh ngam chin a nei a. Lal Isua tih
tur chin a awm tih a lang chiang hle. Lal Isua tih-tur bîk-te hi kan lo
tih-khalh vek palh ang tih pawh a hlauhawm. Awmpui fel deuh nei Chhungkaw chanchin
an sawi țhin kha kan la hria-in ka ring. Chengkawl a lo chhum a, a lo hip-chhuak
vek a, hip-chhuah sa vekin Thlengah a lo dah!!! Tumahin an ei duh lo!!! Mi
tih-tur lo tih-khalh hi a châng chuan a tênawm lamah a kal thei viau ang.
5. ENGNGE KAN ZIR
CHHUAH TÂK LE???
Pathian hnen ațanga Malsawmna kan
dawn – Hlawhtlinna, Dinhmun, Nihna, Thuneihna leh Rohlu kan neih-te (achievements,
status, position, power, assets) leh Pathian Inpuanna Hmanrua (Hrilhlawkna/Thlarau
Thilpêk/Thlarau & taksa damna, etc.)-te hi Setana hian min biak-tir mêk a,
kan pathian mêk tawh a ang khawp mai. Fakna Hla chuan, “Lalpa, I hmangaih hring faten,
Nang Malsawmtu hre chang lovin, I malsawmna kan buaipui lua, I mite kan dam
thei lo” a lo ti a. Zoram Ringtute hian kan harh chhuah hmâ chu he hla hi
i sa-nawn tlut tlut teh ang u.
Mosia khân, Pathian aiin AMAH MOSIA
kha a indah lian zawk a, a indah hmasa zawk zel a. Chuvangin, Pathian a hliah
a, Pathianin hna a thawk thei lova, Pathian ropuina a lang thei lo. KEIMAHNI
(KEI) hian Pathian ropuina tur leh Thlarau Thianghlim Hnathawhna tur hi a lo dâl
nasa thei hle tih a lang. Thufing chuan, “Nun hlawhtling tak neih i duh chuan, a
Hmasa berah Pathian dah la, a Dawtah Midang dah la, a Hnuhnung berah Nangmah indah
ang che” a ti a, a dikin ngaihtuah a tithui tak zet mai.
Mosia nun aţanga lang chiang êm êm
chu, Pathianin a hman tur-te hi chu nasa takin (sâng tak leh hniam takah,
chawimawina leh mualphona kaltlangin) a lo TRAIN ţhin tih hi. Pathianin a
Hmanrua (Ringtu) a Train hun chhung (rei zawng) hian tawp-chin a lo nei hauh
lova, Dam-chhung a ni tawp bawk!!! Pathianin amah ringtu chak lo tak (frail
people)-te hmangin thil mak leh ropui tam tak a lo ti ţhin tih a lang chiang
hle bawk.
Mosia’n a Thiltih zinga Pathian Thupêk
a zawm awmchhun chu, “Tiang lâk leh,
Mipui Awmkhâwm tir” chiah kha a ni. Hei hian a Entir nia lang chu, Kan
Kohhran (denomination) Tihdân zui leh Program leh Thiltih dân zuia kal ringawt
hi tunlai ringtu tam ber-te lungawina a ni. Mosia chanchin atang hian, hei hi a
tâwk lova, Pathian a tilawm zo lo tih a chiang hle. Achunga “Mosia Tihsual 7-Te” khi hre reng chungin,
Kohhran Tihdânphung (Church Traditions) piah lamah, Thlarau Thianghlim Duhdân
leh Remruatna kan zui a, kan zawm a, Pathian Thupêk anga kan kal hi a pawimawh
lai ber zawk chu niin alang.
Mosia nun aţanga Hruaitu Mizia zir
tur pawimawh tak awm chu, thil ţha leh ţha lo a hmuh veleh-a a che-chhuak
(react) vat ţhin kha a ni. Amaherawhchu, a chêt-chhuahna (reaction)-ah khân a ţha
zawng leh a ţha lo zawnga a chêt-chhuah a awm a. A ţha lo zawnga a chêt-chhuah
tlêm tê khân, a ţha zawnga a chêt-chhuah tam zawk daih kha a khuh-bo daih thung!!!
“Mosia chu lei chunga mihring zawng
zawnga zaidam lâwtlak a ni” tia Pathianin a
fak tehlul nên!!! Kadesh-a a Țawngkam mawi lo tak leh a Chêt-chhuah dân dik lo
tak (wrong reaction)-ah khân, Pathian nung pawi chauh a sawi lova, Israel fate
(Pathian hmangaihte) kha deuhsawh tak leh hmusit takin, ţawngkamin a bêngin, a
hnek tel bawk tihna a ni thei ang. Khatianga Hruaitu Ropui a che-chhe ta mai
kha Pathianin a la nâ hle a, action pawh a nâ narawh e, Kanan ramri-ah, Kanan
ram lut thei lovin a siam ta a nih kha!!! Lal Isua’n helaia Pathian rilru hi a
lo sawichhuak reng mai, “Tin, Lalber chuan an hnenah, ‘Tih tak meuhvin
ka hrilh a che u, Heng ka unau tê berte zinga mi pakhat chunga in tih chu ka
chunga ti in ni,’ tiin a la chhâng ang” (Matt.25:40).
Lalpa Hmangaihte chungah hian kan fîmkhur
ava ţul dawn êm!!! Hunpuma Pathian rawngbawl tura inpe Pastor, Missionary, Upa
leh Kohhran-a Rawngbawltute leh a kul-a-taia ţangte chauh hi Lalpa hmangaih-te
an ni lova. Anni bâkah hian, Chanhai-riangvai, rethei leh harsa, hmeithai leh
pahmei, ţantu leh chhantu nei lo, an chanvo pawh chang ve thei lo, awpbeh, hmuhsit,
deuhsawh leh endawnga awm mêk-te hi Lalpa hmangaihte an ni ve tho a ni. Heng
mite hi Lalpa’n a ţan tlat a, an lamah Lei leh Vân Lal hi a ţang tlat a ni tih
hi i theihnghilh lovang u.
1 comments :
A ropui hle mai, ringtu ten zirtur tamtak kan nei a ni.
Post a Comment