Matthaia 8:5-13-ah chuan Sipai
za hotu ngei kha Lal Isua hmu tura lo kal a nih thu chiang takin a tarlang
a. Lk.7:2-11-ah ve thung chuan, Sipai za
hotu-in Juda upate leh a ţhian-te a tirh thu a inziak leh si? Tu zawk leh Tu ber
nge Lal Isua hmu tura lo kal? Hei bakah
hian, Dam lo hi Matthaian ‘Naupang’ a
tih laiin Dr. Luka chuan ‘Bawih’ a ti leh bawk si? A engnge dik zawk? He
Bible chang 2-a thu-te hi an va inkalh nasa ve?
1. Thuhmahruai
Matthaia
8:5 kan chhiar chuan, “Tin, Kapernaum khuaa a luhin a hnenah Sipa
za hotu a lo kal a…” tih kan
hmu a. Luka 7:3, 6 kan chhiar thung chuan, “Tin, Kapernaum khuaah a lut a… tichuan,
Isua chanchin a hriat veleh… a hnenah Juda upate a tir a…” tih kan hmu
bawk si! A inziak chiang ang reng bawk si a, ngaihtuah chu a tithui duh hle
reng a ni. Chuvangin, ţhenkhat chuan heng Bible changte hi inkalh anga ngaiin,
Bible rinhlelh phah nan an hmang ta mai niin a lang. Amaherawhchu, heng Bible
changte hi a inkalh lova, rinhlelh tur a awm lova, an inpuitawn ţha êm êm zawk
a ni, tih hre hmasa phawt ila a ţha awm e.
Sipa
za hotu bawih naupang Lal Isua’n a tihdam thu-ah hian thilthleng ropui tak tak
leh Lal Isua thusawi ropui leh mak tak chhuizui tlâk a awm nual a. Mahse,
chungte chu remchanga la sawi atan dah ţha rih mai ila, tun ţumah chuan kan
buaina lai khi sawifiah tum ta zawk ila a ţha awm e. Matthaia leh Dr. Luka ten
he Bawih naupang tihdam thu hi an ziak ve ve a, hei hi Kristian-te kan
vanneihna a nih bâkah, an ziah duh dân kalhmang leh an ziak hunlaia mite
(Judate leh Gentile-te) dinhmun pawh kan hrefiah lehzual thei ta bawk a, a
lawmawm lehzual a ni.
2. Dam
Lo Hi Naupang Nge, Bawih (Sal)?
An
thuziakah hian Matthaian Dam lo hi Naupang a nih thu a sawi a. Hetah hian
Greek pais (boy) a hman avangin
tihsual a awm lova Naupang a ni ngei a ni tih a chiang tawk. Dr. Luka thung chuan Bawih
(sal) tih a hmang thung a. Hei hi Greek
doulos (slave) a ni a, Dr. Luka
pawhin tihsual engmah a nei lova, he Naupang hi Bawih (sal) a nihzia a
rawn tichiang sauh bawk. Chuti a nih chuan, Dam lo hi Bawih Naupang (Greek doulos pais) a ni tihna a ni. An inkalh lo chiang khawp mai.
Matthaia
hi chuan he Dam lo hi a kum tam lam a lo
ngaihsak bik a, chuvangin, Naupang a nih thu a ziak lang a. Dr.
Luka erawhchuan, a chi-leh-kuang leh
dinhmun zawngin a lo ngaihven deuh bik thung tihna a ni a, chuvangin, Bawih
(sal) a nih thu a ziak lang reng bawk a ni. Matthaia leh Dr. Luka-te thil
thlirdân in-ang-lo nei-te thuziak avangin he Dam lo chanchin kimchang hi kan
hriat theih phah zawk hlauh a ni. Chuvangin, Bible thu rinhlelhawm lam ni
lovin, thu lawmawm lam zawk a ni e.
3. Sipai
Za Hotu nge, Juda Upate, A Ţhian-te?
Tin,
Dam lo tidam tura Lal Isua rawn kotu hi tu ber nge? tih lai hi luhchilh
lehnghal mai ila. Sawi tâk ang khan, Matthaia leh Dr. Luka hian Sipai za hotu
Bawih naupang dam lo tidam tura Lal Isua an koh chungchang an ziak ve ve a.
Matthaia’n ‘Sipai za hotu ngeiin Lal Isua a ko’ anga a ziak hi a dik a.
Dr. Luka’n Sipai za hotu tirh-in ‘Juda upate leh a Ţhiante’n Lal Isua an koh
thu’ a ziak pawh hi ala dik leh
tho bawk. Matthaia leh Dr. Luka thuziak aţang hian thil thlendan kimchang chu
hetiang hian sawifiah dawn ta ila.
4. Juda Upate A Tir Hmasa Ber...
Sipa
za hotu hian a Bawih naupang dam lo nâ tak, thih leh dam kâra awm mêk tidam
theitu tur hi a bengkhawn hle tih a hriat a. A awmna khuaa mite pawh thu a chah
ngei a ni ang tih a hriat theih. Tichuan, Lal Isua chu an khua Kapernaum khuaah
a lo kal tih a hriat veleh Juda Upate a tir ta thuai a. Rom sipai leh Judate
inngeih ngai lo an nih laia he Sipai za hotu leh Juda Upate inhnaih ţhat dân
(mutual relationship) aţang te, an Hnam a hmangaih thu an sawi te leh,
Synagogue hial a sak sak dân-ah te hian Gentile (Rom) mi-ah chuan mi danglam
tak a ni ang tih a rin theih nghal a. Juda Upate pawh hian an ngensak satliah ngawt
lova, “ţhahnemngai takin an ngên chiam a” (Lk.7:4) tiin Dr. Luka hian
a record hial nghe nghe a ni.
Juda
Upate tih hi
Greek presbuteros a ni a, hei hi Sanhedrin
member (Sanhedrist) tihna a ni. Tin, Juda Upate hian naupang tidam tur
hian Lal Isua hi an hrilh satliah mai lova, an ngen chiam tih Greek arotao (earnestly/demanding) ţawngkam a
hman aţang hian a hriat theih a. He ţawngkam hian hlawhtlinna a hmuh hma chu ngen reng a kawk a ni. Juda Upate hian
Lal Isuan Kapernaum khua a lo luh tirh-in an be nghal a, a kalna apiangah an
zui chhunzawm nghal niin a lang.
5. A Thian-te A Tir Leh...
Sipai
za hotu mitirh Juda Upate hian Lal Isua hi vawi khat hrilh maiah an duh tawk
mai lova, Kapernaum khuaa a kalna apiangah hian an zui ve ta zel niin alang.
Chutia chanchin engmah rawn hawn tur an awm tak silovah chuan, Sipai za hotu
chuan a Ţhian-te hi a tir leh ta niin alang (Lk.7:6). Scholar ţhenkhat chuan, thil
kal hmang an enin, Sipai za hotu-in a Ţhian-te a tir hi chu chanchin hrilh tur
lam aiin, a In lam pana Lal Isua lo kal mêk hmuak tur leh a inngaihtlawmna leh
Lal Isuaa a innghahna thu hrilh tura a tirh-te an ni berin an ngai hial nghe
nghe a ni.
6. Sipai Za Hotu Ngei A Kal Ve Ta Nge Nge...
A
Ţhian-te a
tirh hnu lawk hian, Lal Isuaah hian a beiseina a sân êm avangin amah ngei chu
Lal Isua hmuak turin a rawn kal ve ta nghe nghe a. Kan rilru-a kan hriat reng
tur chu, Lal Isua (Juda-ho hrim hrim pawh an ni) hian mi an biak hian kal-paha
biak (titi) an ching tih hriat a ţha awm e. Tichuan, Lal Isua’n Sipa za hotu
awmna In a rawn thlen hma hian amah Sipai za hotu ngei hian lo kalin a rawn
hmuak a, a rawn bia a, inngaitlawm tak leh zah takin a ngen a, a In chu Lal
Isua luhna tlâk a nih loh thu a rawn sawi nghe nghe a ni. He thu hi a Ţhian-te
pawhin an lo sawi tawh a, amah Sipai za hotu ngei pawhin a rawn sawi nawn leh
bawk niin alang (Mt.8:8-9, Lk.7:6-8).
7. An
Inkalh Lo, An In-Ţanpui Tawn Zawk
Lal
Isua leh Sipai za hotu hmaichhana an inbiak thu hi Matthaia chuan chiang takin
a record a, thildang sawi lang lem lovin (Juda upate & a Ţhiante sawi tel
ve lovin), Lal Isua leh Sipai za hotu intawh thu leh inbiakna chu uar takin a
sawi a (Mt.8:5-13). Dr. Luka erawhchuan, Sipai za hotu-in Juda Upate leh a
Ţhian-te hial a tirh thu uar takin a sawi thung a ni (Lk.7:3-6). Chuvangin,
Matthaia leh Dr. Luka hi an sawi uar duh zawng a in-an loh avangin an thuziak
(record) hi inkalh angin a lang mai chauh a ni, an inkalh lova, an in
ţanpui-tawn ţha zawk êm êm a ni.
